Niedobór witaminy D jest ważnym i powszechnym problemem zdrowotnym w Polsce.
Niezależnie od wieku, niedobór witaminy D jest wiązany ze znacznym wzrostem ryzyka
rozwoju wielu chorób oraz wielu negatywnych skutków zdrowotnych.
Kalcytriol, aktywna (hormonalna) postać witaminy D, ze względu na swoje działanie należy
do szerokiej rodziny hormonów będących czynnikami transkrypcyjnymi genów białek
docelowych. W odróżnieniu od innych hormonów z tej rodziny (np. androgeny, estrogeny,
glikokortykosteroidy, mineralokortykosteroidy, progesteron) synteza kalcytriolu jest
ograniczana dostępnością substratu – 25-hydroksywitaminy D, dominującego ilościowo
metabolitu witaminy D, którego stężenie w surowicy określa stan zaopatrzenia w witaminę D.
Grupa Ekspertów z udziałem konsultantów krajowych i prezesów towarzystw naukowych
na podstawie przeglądu literatury i oceny siły oraz jakości dowodów opracowała aktualne
rekomendacje profilaktyki i leczenia niedoboru witaminy D dla populacji ogólnej i w grupach
ryzyka.
ZALECENIA OGÓLNE
- Profilaktyczne dawkowanie witaminy D w populacji ogólnej powinno być
zindywidualizowane w zależności od wieku, masy ciała, nasłonecznienia (pory roku), diety
i trybu - Profilaktyczne dawkowanie witaminy D w grupach ryzyka powinno być prowadzone
według ustaleń dotyczących populacji ogólnej, jeśli nie są dostępne wytyczne szczegółowe,
zaleca się zastosowanie dawek maksymalnych dla danej grupy wiekowej populacji ogólnej - W populacji ogólnej dawkowanie witaminy D w przypadku potwierdzonego laboratoryjnie
jej niedoboru wymaga stosowania dawek zależnych od stężenia 25(OH)D i wieku,
z uwzględnieniem masy ciała - W grupach ryzyka dawkowanie witaminy D w przypadku potwierdzonego laboratoryjnie
jej niedoboru wymaga stosowania dawek zależnych od stężenia 25(OH)D i wieku,
z uwzględnieniem charakterystyki schorzenia, stosowanych leków i masy ciała - W populacji ogólnej nie ma istotnych wskazań do oznaczeń 25(OH)D
- W grupach ryzyka wskazana jest ocena zaopatrzenia w witaminę D na podstawie oznaczeń
25(OH)D
ZALECENIA SUPLEMENTACJI WITAMINĄ D W POPULACJI OGÓLNEJ
NOWORODKI DONOSZONE I NIEMOWLĘTA
• 0–6 miesięcy: 400 IU/dobę od pierwszych dni życia niezależnie od sposobu karmienia
• 6–12 miesięcy: 400–600 IU/dobę zależnie od dobowej ilości witaminy D przyjętej
z pokarmem
DZIECI (1–10 LAT)
• u dzieci zdrowych przebywających na słońcu z odkrytymi przedramionami i podudziami
przez co najmniej 15 minut w godzinach od 10.00 do 15.00 bez kremów z filtrem w okresie
od maja do września suplementacja nie jest konieczna, choć wciąż zalecana i bezpieczna
• jeżeli powyższe warunki nie są spełnione, zalecana jest suplementacja w dawce 600–1000
IU/dobę, w zależności od masy ciała i podaży witaminy D w diecie, przez cały rok
MŁODZIEŻ (11–18 LAT)
• u zdrowych nastolatków przebywających na słońcu z odkrytymi przedramionami i
podudziami przez co najmniej 15 minut w godzinach od 10.00 do 15.00 bez kremów z filtrem
w okresie od maja do września suplementacja nie jest konieczna, choć wciąż zalecana
i bezpieczna
• jeżeli powyższe warunki nie są spełnione, zalecana jest suplementacja w dawce 800–2000
IU/dobę, w zależności od masy ciała i podaży witaminy D w diecie, przez cały rok
DOROŚLI (19–65 LAT)
• u osób zdrowych przebywających na słońcu z odkrytymi przedramionami i podudziami
przez co najmniej 15 minut w godzinach od 10.00 do 15.00 bez kremów z filtrem w okresie
od maja do września suplementacja nie jest konieczna, choć wciąż zalecana i bezpieczna
• jeżeli powyższe warunki nie są spełnione, zalecana jest suplementacja w dawce 800–2000
IU/dobę, w zależności od masy ciała i podaży witaminy D w diecie, przez cały rok
SENIORZY (>65–75 LAT) ORAZ OSOBY Z CIEMNĄ KARNACJĄ SKÓRY
• z uwagi na zmniejszoną skuteczność syntezy skórnej suplementacja przez cały rok w
dawce 800–2000 IU/dobę, w zależności od masy ciała i podaży witaminy D w diecie
SENIORZY (>75 LAT)
• z uwagi na zmniejszoną skuteczność syntezy skórnej oraz potencjalnie obniżoną absorpcję
z przewodu pokarmowego i zmieniony metabolizm witaminy D suplementacja przez cały
rok w dawce 2000–4000 IU/dobę, w zależności od masy ciała i podaży witaminy D
w diecie
KOBIETY W CZASIE CIĄŻY I LAKTACJI
• kobiety w okresie prokreacji i planujące ciążę powinny mieć zagwarantowaną odpowiednią
podaż witaminy D, taką jak w ogólnej populacji osób dorosłych, jeżeli to możliwe pod
kontrolą 25(OH)D w surowicy
• po potwierdzeniu ciąży suplementacja powinna być prowadzona pod kontrolą 25(OH)D w
surowicy, tak aby utrzymać stężenie optymalne w granicach >30–50 ng/ml
• jeżeli oznaczenie witaminy 25(OH)D nie jest możliwe, zalecane jest stosowanie witaminy
D w dawce 2000 IU/dobę, przez cały okres ciąży i laktacji
NOWORODKI URODZONE PRZEDWCZEŚNIE
NOWORODKI URODZONE ≤32. TYGODNIA CIĄŻY
• zaleca się rozpoczęcie suplementacji w dawce 800 IU/d od pierwszych dni życia (jeśli jest
możliwe żywienie enteralne), niezależnie od sposobu karmienia
• suplementacja powinna być prowadzona pod kontrolą 25(OH)D w surowicy zarówno w
okresie pobytu w szpitalu (pierwsza kontrola po 4 tygodniach suplementacji), jak
i w powypisowej opiece ambulatoryjnej
• po osiągnięciu łącznej podaży witaminy D z suplementów oraz diety >1000 IU/d istnieje
ryzyko przedawkowania witaminy D, szczególnie u noworodków z masą urodzeniową
2 tygodni, ketokonazol >2 tygodni, leczenie przeciwdrgawkowe,
cholestaza, masa urodzeniowa
SUPLEMENTACJA W GRUPACH RYZYKA DEFICYTÓW WITAMINY D
• szczególną grupę ryzyka stanowią osoby z otyłością, które wymagają podwojonej dawki
witaminy D względem dawki rekomendowanej rówieśnikom o prawidłowej masie ciała
• w grupach ryzyka deficytów witaminy D (tabela 1) suplementacja powinna być prowadzona
pod kontrolą 25(OH)D, tak aby utrzymać stężenie optymalne w granicach >30–50 ng/ml
• jeżeli oznaczenie 25(OH)D nie jest możliwe, dawkowanie powinno być prowadzone według
ustaleń takich jak w populacji ogólnej, w maksymalnych zalecanych dawkach dla danej
grupy wiekowej
SUPLEMENTACJA W GRUPACH RYZYKA NADWRAŻLIWOŚCI NA WITAMINĘ D
• przed rozpoczęciem suplementacji, jeśli to tylko możliwe, w każdej grupie wiekowej, jak
również w grupach ryzyka deficytu witaminy D, należy ocenić prawdopodobieństwo
obecności stanu nadwrażliwości na witaminę D (hiperkalcemia, hiperkalciuria,
nefrokalcynoza, kamica nerkowa, mutacja genu CYP24A1, mutacja genu SLC34A1 lub inne
postaci nadwrażliwości na witaminę D w wywiadzie u pacjenta lub u członków rodziny)
• w grupach ryzyka nadwrażliwości na witaminę D suplementacja powinna być prowadzona
indywidualnie, pod kontrolą wskaźników gospodarki wapniowo-fosforanowej, w tym
zwłaszcza kalcemii, kalciurii, PTH, 25(OH)D i 1,25(OH)2D
ZASADY SUPLEMENTACJI I LECZENIA WITAMINĄ D W ZALEŻNOŚCI OD
STĘŻENIA 25(OH)D
- Podaż jednorazowych dawek uderzeniowych witaminy D w warunkach polskich nie jest
zalecana - Dawkowanie witaminy D powinno być zależne od stężenia 25(OH)D oraz
od wcześniejszego postępowania profilaktycznego - Standardem diagnostycznym są metody umożliwiające równoczesne oznaczenia 25(OH)D2
i 25(OH)D3
