Prawidłowy słuch jest niezbędny do wykształcenia mowy, rozwoju emocjonalnego oraz intelektualnego dziecka. Wszelkie wady tego narządu zmysłu powinny być wykryte jak najszybciej, najlepiej przed szóstym miesiącem życia. Umożliwia to bowiem odpowiednie leczenie i rehabilitację.
Wrodzony niedosłuch występuje u 1-2/ 1000 żywo urodzonych noworodków. Przy uszkodzeniu ośrodkowego czy obwodowego układu nerwowego zaobserwować można odbiorczy ubytek słuchu. Ponadto głuchota bądź niedosłuch spowodowane mogą być również uszkodzeniem ucha środkowego.
Czynnikami ryzyka występowania niedosłuchu są:
- wady wrodzone narządu słuchu;
- zespół wad przebiegający z niedosłuchem;
- rodzinne występowanie wad słuchu;
- hiperbilirubinemia;
- wrodzone zakażenia z grupy TORCH;
- mała oraz skrajnie mała masa urodzeniowa;
- bakteryjne zapalenie opon mózgowo- rdzeniowych;
- stosowanie leków ototoksycznych.
Ponadto pobyt noworodka na oddziale intensywnej terapii zwiększa 10-krotnie ryzyko uszkodzenia słuchu. Dodatkowymi czynnikami wpływającymi na słuch są: - wcześniactwo;
- niedotlenienie okołoporodowe;
- urazy ośrodkowego układu nerwowego;
- wentylacja mechaniczna dłuższa niż 5dni;
- hałas otoczenia.
Do objawów klinicznych niedosłuchu należą:
- brak reakcji na dźwięk;
- nierozwinięci gaworzenia do trzeciego miesiąca życia.
1 stycznia 2004 roku dzięki Fundacji Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy wdrożony został program przesiewowego badania słuchu. Jest to badanie obowiązkowe, wykonywane w szpitalach położniczych w Polsce. Wykonuje się je po ukończeniu przez dziecko pierwszej doby życia w wyciszonym pomieszczeniu. Dziecko powinno wówczas spać lub spokojnie czuwać.
W badaniu przesiewowym słuchu zastosowano rejestrację wywołanej fotoemisji akustycznej (TEOAE), powstałej w odpowiedzi na dźwięk.
Polega na włożeniu czułej sondy do przewodu słuchowego zewnętrznego. Sonda ta posiada mikrofon, który wyłapuje emisje uszne oraz słuchawkę, wysyłającą do ucha dźwięk o określonym natężeniu. Zarejestrowanie otoemisji potwierdza, iż dziecko słyszy. Niekiedy wynik badania jest nieprawidłowy, gdyż w przewodach słuchowych znajduje się jeszcze maź płodowa.
Gdy dziecko urodziło się w domu, powinno mieć przeprowadzone badanie w ciągu pierwszych dwóch miesięcy życia.
Test ten nie wymaga interpretacji wyników przez pracowników służby zdrowia, są one bowiem interpretowane automatycznie.
Wynik badania należy odnotować w dokumentacji pacjenta, książeczce zdrowia dziecka oraz centralnej rejestracji wyników (poprzez system komputerowy).
W diagnostyce wad słuchu kolejnym etapem jest rejestracja słuchowych potencjałów wywołanych z pnia mózgu (ABR). Jest to metoda bardziej czuła, niestety mniej dostępna i bardziej kosztowna. Podczas tego badania przykleja się elektrody do głowy dziecka. Rejestrują one zapis pojawiający się na skutek stymulowania ucha bodźcami akustycznymi o różnym natężeniu oraz częstotliwości. Odpowiedź prawidłowa świadczy o odpowiednim funkcjonowaniu drogi słuchowej aż do pnia mózgu.
Za pomocą badania ABR wykryć można wady słuchu spowodowane hiperbilirubinemią.
Dzieci, u których występują czynniki ryzyka wystąpienia wad słuchu oraz z nieprawidłowym wynikiem badania przesiewowego, muszą zostać przebadane również w ośrodku audiologicznym.
W przypadku podejrzenia niedosłuchu obustronnego dziecko musi zgłosić się do ośrodka wczesnej interwencji zanim ukończy trzeci miesiąc życia.
W przypadku stwierdzenia trwałego uszkodzenia słuchu ośrodek wczesnej interwencji powinien wdrożyć pomoc dziecku do szóstego miesiąca poprzez odpowiednia rehabilitację czy dopasowanie aparatu słuchowego.
Ośrodek zapewnia diagnostykę wad słuchu, pomoc foniatry czy logopedy.
Wynik prawidłowy nie wyklucza wystąpienia wad słuchu w życiu późniejszym. Dlatego też bardzo istotna jest stała obserwacja dziecka, jego zachowań, reakcji na dźwięki, rozwoju mowy.
Piśmiennictwo:
- Szczapa J.: Neonatologia, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008, 2015
- Bałanda A.: Opieka nad noworodkiem, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2009
