Ciąża i poród wnoszą w życie każdej kobiety bardzo duże zmiany zarówno w sferze fizycznej, emocjonalnej, socjalnej i duchowej. Oboje z partnerem muszą podjąć nowe role, szeregu zmian wymaga ich dotychczasowe życie.
Zaczynają pojawiać się nowe obowiązki, a co za tym idzie i nowe konflikty.
W pierwszych godzinach po porodzie u matki, obok poczucia szczęścia i ciekawości swojego dziecka, często występuje uczucie zmęczenia, lęku, bólu, a czasem winy jeśli dziecko urodziło się chore bądź przedwcześnie.
U większości położnic można zaobserwować różne reakcje emocjonalne związane z ich indywidualną adaptację w nowej życiowej roli.
Może wówczas dojść do pojawienia się lęku i objawów depresyjnych.
Najczęściej występują trzy typy poporodowych zaburzeń emocjonalnych:
- Tzw. „baby blues”
- Depresja poporodowa
- Psychoza poporodowa.
Baby blues jest to krótki okres emocjonalnego zaburzenia pojawiający się między 3 a 10 dniem po porodzie.
Baby blues to stan pojawiający się bardzo często i dotyczy on 50 -70 % matek.
Okres ten charakteryzuje się płaczliwością, poirytowaniem i ogólnym uczuciem dystresu.
Uważa się że przyczyny należy szukać w nagłym zachwianiu gospodarki hormonalnej po porodzie.
W chwili porodu u matki aktywny jest bardzo duży poziom estrogenu, który spada znacznie po rozwiązaniu, natomiast spadek progesteronu odbywa się znacznie wolniej. Następuje wzmożone wydzielanie prolaktyny.
Tak szybko zmieniająca się gospodarka hormonalny może wpłynąć na zaburzenia nastroju.
Równowaga hormonalna pojawia się ok. 10 dni po porodzie i wówczas można spodziewać się poprawy stanu emocjonalnego matki.
Baby blues jest zjawiskiem przejściowym. Objawy ustępują po kilku dniach i nie wymagają interwencji terapeutycznej.
Depresja poporodowa pojawia się w pierwszych tygodniach lub miesiącach po porodzie i może trwać rok albo dłużej. Osiowym objawem depresji poporodowej jest uporczywe przygnębienie i zmęczenie połączone z lękiem o rozwój i zdrowie dziecka. Zdarza się również, że kobieta cierpiąca na depresję poporodową nie odpowiada na potrzeby dziecka i przeżywa związane z tym poczucie winy, któremu może towarzyszyć gniew lub próba kompensacji polegająca na przedkładaniu potrzeb dziecka nad swoje. Towarzyszące depresji poporodowej uczucie “przeciążenia” macierzyństwem, rozdrażnienie, wyczerpanie i lęk przed odpowiedzialnością, prowadzą czasami do wczesnego odrzucenia roli matki. Według danych prowadzonych na świecie przez psychiatrów, mniej więcej u 1 kobiety na 500 depresja przyjmuje tak ciężki przebieg, że wymaga hospitalizacji.
Czynniki sprzyjające pojawieniu się depresji poporodowej to:
- pogłębiający się baby blues,
- zmiany hormonalne,
- wcześniejsze doświadczenie poronienia/straty dziecka,
- depresja w czasie ciąży lub przed ciążą,
- konfliktowa relacja z własną matką,
- konflikty małżeńskie,
- brak wsparcia ze strony partnera,
- niezadowolenie z przebiegu ciąży i porodu.
Depresję może też wywołać fakt, że ciąża i narodziny dziecka skrajnie pogorszyły życiową sytuację kobiety lub też wcześniejsze negatywne przeżycia takie jak śmierć ważnej osoby lub rozstanie z partnerem. Pojawieniu się depresji może “sprzyjać” trudny poród, uprzednie niepowodzenia położnicze, które wracają we wspomnieniach.
Depresja poporodowa może dotknąć i te kobiety, które przed urodzeniem dziecka dobrze sobie radziły i nie miały żadnych poważniejszych emocjonalnych problemów. Bardziej skłonne do depresji będą te, które cierpiały w przeszłości na zaburzenia nerwowe lub miały tendencje do reakcji depresyjnych w trudnych sytuacjach.
Najbardziej wyraźnym i rozległym symptomem emocjonalnym jest smutek. Towarzyszy mu lęk i często agresja wobec dziecka, złość, że ono znów płacze, chęć by je uderzyć, a nawet pragnienie, by umarło. Równocześnie pojawiają się poczucia winy i przerażenie, że mogłoby się coś zrobić dziecku. Równie uporczywy jak smutek jest zanik gratyfikacji, utrata radości życia. Smutek jest coraz większy a myśli, że jest się złą matką zaczynają być obsesyjne.
W miarę postępu depresji wszystkie biologiczne i psychologiczne radości, stanowiące o wartości życia, wygasają.
U części pacjentek objawy depresji poporodowej ustępują samoistnie (zjawisko tzw. samowyleczenia) w ciągu 3 do 6 miesięcy. Przypadki szczególnie ciężkie mogą trwać nawet dwa lata.
Psychozy poporodowe stanowią poważny zaburzenie psychiczne i są one zjawiskiem występującym z częstotliwością
1 – 2 przypadków na 1000 porodów.
Rozwijają się one zazwyczaj w pierwszych tygodniach po porodzie.
Do objawów psychozy poporodowej należą:
- Znaczne zaburzenia nastroju, który przejawia się bardzo podniesionym lub bardzo obniżonym nastrojem;
- Bezsenność;
- Zaburzenia myślenia;
- Urojenia i obsesyjny niepokój o niemowlę;
- Dziwne nietypowe zachowania również w stosunku do niemowlęcia.
Etiologia psychozy poporodowej nie jest do końca znana. Uważa się, że zmiany biologiczne jakie zachodzą w organizmie kobiety podczas trwania ciąży i porodu działają jak tzw. Czynnik spustowy.
Występują również czynniki ryzyka, które mogą spowodować wystąpienie zaburzeń.
Zaliczamy do nich:
- Predyspozycje genetyczne;
- Wcześniejsza choroba psychiczna;
- Czynnik psychospołeczny, tj. stres lub brak wsparcia.
Nie leczona psychoza może stanowić realne zagrożenie zarówno dla życia matki, nowo narodzonego dziecka jak również dla dzieci wcześniej urodzonych.
Leczenie psychozy poporodowej odbywa się zazwyczaj za pomocą środków farmakologicznych. W stanach ciężkich czasami pacjentka musi być hospitalizowana.
Wskazana jest również psychoterapia indywidualna i/lub małżeńska, która będzie miała za zadanie rozwiązanie problemów wewnątrzpsychicznych jak i interpersonalnych.
Bibliografia:
- Kosińska Kaczyńska K., Horosz E., Wielgoś M. i WSP. „Zaburzenia afektywne u położnic w pierwszym tygodniu po porodzie – analiza rozpowszechniania i czynników ryzyka”. Ginekol. Poł. 2008; 79: 182 – 185.
- Buist A. „ Zaburzenia psychiczne okresu poporodowego.” Med. Prakt Ginekol. Położ. 1994; 4: 43 – 45.
- Kazimierczak M., Gebuza G., Gierszewska M. „Zaburzenia emocjonalne okresu poporodowego”. Probl. Pielęg. 2010; 18 (4); 505- 511.
- Beata Banasiak – Parzych „Depresja Poporodowa. Przyczyny Skutki Zapobieganie”. Warszawa 2007.
- Frankel Lois R, (2002). Kobieta i depresja. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Kmita G. (1997). Wybrane problemy psychologiczne u kobiet w okresie poporodowym. W: B. Chazan (red.) Położnictwo w praktyce lekarza rodzinnego. Warszawa: PZWL, s. 298-306 - Kościelska M. (1998). Trudne macierzyństwo. Warszawa: WSiP
