Każdy z nas jest narażony na wpływ różnych substancji, które znajdują się w naszym najbliższym otoczeniu: w wodzie, glebie, żywności, w domu, miejscu pracy lub nauki. Wiele substancji i preparatów chemicznych wykazuje właściwości toksyczne i negatywnie wpływa na organizm człowieka. Przyczyniają się one do powstawania wielu chorób, alergii, astmy, niepłodności, nowotworów.
Substancje chemiczne są to pierwiastki chemiczne i ich związki w takim stanie, w jakim występują w przyrodzie lub są uzyskiwane w procesie produkcyjnym, ze wszystkimi dodatkami wymaganymi do zachowania ich trwałości.
Preparaty chemiczne to mieszaniny lub roztwory składające się, z co najmniej dwóch substancji. Substancje niebezpieczne i preparaty niebezpieczne - substancje i preparaty stwarzające zagrożenie dla zdrowia człowieka lub środowiska, zaklasyfikowane, co najmniej do jednej z następujących kategorii:
-bardzo toksyczne,
- toksyczne- powodują śmierć komórek, organów, organizmów
-szkodliwe- wywołują określone efekty biologiczne lub zdrowotne, które występują podczas narażenia lub w okresie późniejszym, a także w następnych pokoleniach - żrące- działają destrukcyjnie na skórę i inne tkanki np. stężone kwasy
-drażniące- przeważnie w postaci gazowej , wywołujące działanie drażniące błon śluzowych i skóry. Wywołują one zmiany zapalne w drogach oddechowych, powodują kaszel, kichanie, skurcz nagłośni i oskrzeli. Należą do nich: amoniak, , chlor, fosgen,po tlenki azotowe, fluorowodór, izocyjaniany, tworzywa poliuretanowe, kleje i rozpuszczalniki, związki ftalowe, ftalanowoglikolowe, utwardzacze łączone z kwasem fosforowym, siarkowym. - uczulające- związki chemiczne wywołujące uczulenia (alergie)jako swoistą na nie reakcję organizmu. Największe znaczenie w praktyce przemysłowej mają alergeny kontaktowe, które po zetknięciu z powierzchnią skóry powodują stany zapalne, rumień, wypryski i inne zmiany skórne występujące najczęściej w miejscach kontaktu ( np. zw. chromu, niklu, kobaltu, formalina, fenol, rezorcyna.
-rakotwórcze- związki chemiczne o udowodnionym działaniu rakotwórczym u ludzi; - mutagenne-powodują zmiany w genach przekazywanych następnym pokoleniom np. imperyt, formalina, benzen, barwniki azowe, akrydynowe, pochodne puryny i pirymidyny, kwas azotowy, leki
-działające negatywnie na rozrodczość,
-niebezpieczne dla środowiska.
Substancje chemiczne występują w postaci:
-ciał stałych
-cieczy
-gazów
-par.
Szkodliwe substancje chemiczne do organizmu człowieka wchłaniają się poprzez skórę, drogi oddechowe oraz układ pokarmowy.
Możliwość wystąpienia negatywnych skutków wchłonięcia substancji chemicznych zależy od dawki wchłoniętej substancji.
Substancje chemiczne oddziałujące na człowieka mogą powodować zatrucia:
• ostre
• podostre
• przewlekłe
Skutki działania środków chemicznych na zdrowie człowieka mogą być skutkami miejscowymi, wywołującymi alergie, podrażnienia skóry i błon śluzowych. Kontakt oczu z substancjami chemicznymi, powoduje stany chorobowe o zróżnicowanym nasileniu poczynając od szczypania i łzawienia do trwałej utraty wzroku Związki chemiczne mogą również powodować skutki układowe- zmiany w obwodowym i ośrodkowym układzie nerwowym, zmiany w wątrobie, nerkach, płucach, układzie sercowo-naczyniowym.
Aby chronić własne zdrowie przed środkami chemicznymi należy :
1)zminimalizować uwalnianie środków chemicznych do środowiska w którym przebywamy
2)zadbać o właściwą organizację procesu pracy, stosowanie odpowiedniego wyposażenia oraz systematycznie kontrolować stan bhp
3)stosować środki ochrony zbiorowej (wentylacja )
4)stosować środki ochrony indywidualnej
