Stan jakim jest „wewnątrzmaciczne ograniczenie wzrastania płodu- IUGR”, określany w polskim piśmiennictwie jako hipotrofia płodu jest powikłaniem dotyczącym aż do 10% ciąż.
Jako przyczynę tego zjawiska upatruje się kilka czynników które można podzielić na
• Matczyne- choroby ciężarnej w tym choroby układu krążenia(nadciśnienie tętnicze), choroby układu oddechowego, nerek, niska masa ciała ciężarnej, stosowanie używek- palenie tytoniu, alkohol, narkotyki, niektóre leki
• Płodowe- wady w rozwoju płodu, zaburzenia genetyczne, choroba hemolityczna płodu, ciąża wielopłodowa
• Maciczno-łożyskowe- niewydolność łożyska, nieprawidłowości w budowie lub przyczepie pępowinowym, wady w budowie macicy, zakażenia wewnątrzmaciczne
Należy zaznaczyć, że istnieje różnica miedzy niską masą ciała dzieci urodzonych przedwcześnie czyli wcześniaków, gdzie problemem jest niedojrzałość poszczególnych narządów a między dziećmi hipotroficznymi gdzie przeważają problemy metaboliczne związane z niedostatecznym odżywianiem tychże płodów.
Wyróżnia się dwa typy ograniczenia wzrostu płodu
• Typ I, symetryczny- zmniejszeniu ulegają wszystkie wymiary ciała (masa, długość, obwód główki) oraz narządy. Typ ten stanowi ok. 20% wszystkich przypadków hipotrofii i jest związany z występowaniem zaburzeń na tle genetycznym lub infekcji wewnątrzmacicznych
• Typ II, asymetryczny- zmniejszeniu ulega jedynie masa ciała płodu, podczas gdy obwód główki oraz długość płodu są prawidłowe. Typ ten stanowi większość(70-80%) przypadków hipotrofii i jest związany z występowaniem różnych chorób u matki w tym najczęściej nadciśnienia tętniczego. Typ II hipotrofii daje lepsze rokowania dla rozwoju płodu niż typ I.
Rozpoznanie IUGR
Wstępnego rozpoznania IUGR-u można już dokonać podczas ciąży gdy w badaniu ultrasonograficznym szacowana masa płodu jest wg położnika poniżej 10 centyla wg przyjętych ogólnie siatek centylowych. Ostatecznego rozpoznania IUGR dokonuje się po urodzeniu na podstawie badania wymiarów antropometrycznych noworodka i odniesieniu uzyskanych parametrów do wieku ciążowego oraz średniej populacji. Jako wyznacznik IUGR określa się najczęściej masę ciała noworodka w momencie narodzin, która jest mniejsza niż dwa odchylenia standardowe od średniej masy ciała danej populacji lub plasuje się poniżej 10 centyla na siatce centylowej.
Istotnym elementem w rozpoznaniu wewnątrzmacicznego ograniczenia wzrastania płodu jest dokładne określenie wieku ciążowego, pomocne jest także oglądanie wielkości brzucha ciężarnej oraz badanie wysokości dna macicy. Rozwój medycyny w tym ultrasonogfaii oraz innych badań obrazujących stan płodu w ostatnich latach przyczynił się znacznie do wykrywania ograniczonego wzrastania płodu już w trakcie życia płodowego co pozwala wprowadzić odpowiednie postępowanie zwiększające szanse płodu na przeżycie oraz jego prawidłowy rozwój w późniejszym okresie.
Postępowanie położnicze w rozpoznanym ograniczeniu wzrastania płodu
W postępowaniu położniczym przy rozpoznanym ograniczeniu wzrastania płodu najważniejszymi elementami są:
• leczenie przyczyny IUGR- ograniczenie wpływu na ciężarną szkodliwych czynników zakaźnych, toksycznych(w tym stosowania używek), leczenie chorób współistniejących w tym prawidłowe leczenie nadciśnienia tętniczego, unikanie wysiłku fizycznego przez ciężarną, odpoczynek, stosowanie odpowiedniej diety, stosowanie farmaceutyków mających na celu poprawę przepływu maciczno- łożyskowego, oraz wpływających na perfuzję łożyskową tlenu i składników odżywczych
• monitorowanie stanu płodu poprzez liczenie ruchów przez ciężarną, wykonywanie badania kardiotokograficznego, badania USG pozwalającego śledzić wzrost płodu, biofizycznego profilu płodu a także poprzez dopplerowską ocenę przepływu maciczno-łożyskowego
• wybór optymalnego momentu zakończenia ciąży, decyzję co do sposobu oraz czasu ukończenia ciąży powinno podejmować się w każdym przypadku indywidualnie
Noworodki z ciąż powikłanych wewnątrzmacicznym ograniczeniem wzrastania płodu często przychodzą na świat znacznie wcześniej niż noworodki z ciąż prawidłowych, co wiąże się z występowaniem u nich wielu powikłań takich jak mała masa urodzeniowa, niedotlenienie okołoporodowe, hipoglikemia, hipokalcemia, hipotermia czy aspiracja smółki. Z tego względu ciąże oraz porody pacjentek z rozpoznanym wewnątrzmacicznym ograniczeniem wzrastania płodu należy prowadzić w wyspecjalizowanych do tego ośrodkach mających odpowiednio przygotowane zaplecze neonatologiczne.
Bibliografia:
- Bręborowicz G.H.: Położnictwo i ginekologia. Położnictwo tom 1. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2005, 2006, 2007
- Królak- Olejnik B., Urban G., Kaźmierczak W.: Wpływ nadciśnienia na wzrost płodu. Kliniczna Perinatologia i Ginekologia 2005; 41(2):29-31
- Szymański W.: Hipotrofia płodu. Ginekologia i położnictwo 1995; 4:4-8
