Żółtaczka fizjologiczna:
Przejawem procesów adaptacyjnych do życia pozamacicznego jest żółtaczka fizjologiczna występująca u około 50-70 % noworodków, w 2-3 dobie życia. Jest to przejściowa hiperbilirubinemia nieprzekraczająca 12,9 mg% w pierwszych 72 h życia. Żółtaczka osiąga szczyt w około 3-4 dobie życia, stopniowo słabnie i w 7-10 dobie życia ustępuje. Bezpieczne stężenie bilirubiny w noworodka donoszonego nie przekracza 15 mg%. Do zwiększonej produkcji bilirubiny przyczynia się : nadmierny rozpad erytrocytów, niedojrzałość wątroby, czynniki mechaniczne utrudniające odpływ żółci, policytemia, wchłanianie wylewów krwawych, wynaczynień, krwiaków podokostnowych, wchłanianie zwrotne bilirubiny z przewodu pokarmowego, niedobory energii, odwodnienie.
Żółtaczka przejawia się zażółceniem się powłok skórnych, błon śluzowych i twardówek oczu.
Do oceny zażółcenia powłok skórnych noworodka pomocny jest schemat Kramera:
-
Zażółcenie głowy i szyi do wysokości obojczyków – 5mg/dL
-
Zażółcenie od obojczyków do pępka- 6-8mg/dL
-
Zażółcenie od pępka do kolan- 9-12mg/dL
-
Zażółcenie od kolan do stóp- 13-15mg/dL
-
Zażółcone dłonie i stopy- powyżej 15mg/Dl
Żółtaczka fizjologiczna nie wymaga leczenia. Noworodki należy obserwować pod względem zabarwienia powłok skórnych, w razie wątpliwości należy wykonać badanie krwi na zawartość bilirubiny. Dzięki temu możemy rozstrzygnąć charakter żółtaczki patologiczna, czy fizjologiczna. W celu zmniejszenia stężenia poziomu bilirubiny stosowanie są: fototerapia, farmakoterapia i przetaczanie wymienne krwi. Jeżeli stężenie bilirubiny przekroczy 12,9mg% w pierwszych 72 h życia, włącza się fototerapię.
Fototerapia:
• W inkubatorze lub łóżeczku,
• Zabezpieczyć oczy przez założenie specjalnych okularów i odsłonić jak najwięcej skóry,
• Odległość 40-50 cm od lamp naświetlających,
• Monitorować szczelność okularów, zmieniać pozycje co 2-3 godziny,
• Co 2h przemywać oczy dziecku NaCl,
• Czas fototerapii uzależniony od stężenia bilirubiny, stanu ogólnego, na zlecenie lekarskie,
• Może być ciągła z przerwami na pielęgnację i karmienie lub wykonywana w sposób przerywany,
• Skuteczna fototerapia powinna zmniejszyć stężenie bilirubiny o 1-2mg% w ciągu 4-6h
• Skutki uboczne: podrażnienie skóry, przegrzanie, oziębienie, wysypka, luźne stolce, nadmierne odwodnienie, „zespół brązowego dziecka”, podrażnienie spojówek, hipokalcemia (zmniejszenie stężenia wapnia w osoczu), maskowanie objawów zakażenia.
Odczyny ciążowe:
Transport hormonów matczynych przez łożysko może spowodować przejściowe zmiany w gruczołach piersiowych i narządach płciowych u noworodka. Następuje to w 6-7 dobie życia, u niektórych noworodków obojga płci stwierdza się powiększenie gruczołów piersiowych z gromadzeniem się niewielkiej ilości wydzieliny, swym składem przypominająca siarę. U noworodków płci żeńskiej obserwuje się również powiększenie łechtaczki i wyciek białej, szklistej, a czasem krwiście podbarwionej wydzieliny z pochwy. Stany te są fizjologiczne i nie wymagają interwencji medycznej. Położna powinna poinformować i zalecić utrzymanie skóry w czystości, częste podmywanie, używanie miękkiej i czystej bielizny (pranej, gotowanej i prasowanej). Nie wolno wyciskach wydzieliny z powiększonych gruczołów piersiowych, nie zaleca się również stosowania opatrunków.
Fizjologiczny spadek masy ciała noworodka:
Spadek masy ciała u noworodka miedzy 3 a 5 dobą po porodzie jest stanem fizjologicznym. W prawidłowych warunkach utrata ta, nie przekracza 10-15%. U wszystkich noworodków donoszonych i prawidłowo karmionych, dochodzi do stopniowego wzrostu wagi i ok 2 tygodnie po porodzie, dziecko osiąga podobną wagę do tej, którą występowała
w momencie urodzenia. Przyczyny przejściowego spadku masy ciała są różne, spowodowane jest to utratą wody podczas oddawania moczu czy smółki. Wodę traci się również poprzez płuca i skórę, ale również poprzez ograniczenie podaży płynów czy wchłanianie się mazi płodowej. Dlatego w okresie letnim , przy wysokich temperaturach położnica powinna częściej przystawiać dziecko do piersi, aby było ono dobrze nawodnione i odżywione, ponieważ przy wyższych temperaturach szybciej dochodzi do spadku masy ciała.
Uwaga !!! Dziecko karmione mieszankami sztucznymi również podlega fizjologicznej utracie masy ciała.
Rumień:
Fizjologicznie skóra noworodka jest różowa, dłonie i stopy mogą być lekko sine. Dziecko bezpośrednio po porodzie może być pokryte mazią płodową oraz meszkiem.
Rumień toksyczny jest zaburzeniem pojawiającym się u większości noworodków
w pierwszych 48 h po porodzie. Jest to stan przejściowy, ponieważ ustępuje sam po upływie około tygodnia. Przyczyny nie są do końca znane , jednakże podejrzewa się ,że może być to spowodowane ostrą reakcją skóry- przeszczep przeciwko gospodarzowi. Jest to spowodowane przenikaniem limfocytów matczynych, które przechodzą przez łożysko przed porodem lub w trakcie jego trwania. Drugą przyczyną może być działanie egzotoksyn lub też nieprawidłowe funkcjonowanie jelit. Występuje pod postacią zaczerwienionych pól ze zmianami o charakterze grudkowatym. Zmiany zazwyczaj obejmują plecy , klatkę piersiową, ale mogą dotyczyć każdej części ciała z wyjątkiem dłoni i stóp.
Piśmiennictwo:
- Szczapa J.(red.): Neonatologia, PZWL Warszawa 2000
2.Gadzinowski J., Szymankiewicz M. (red.):Podstawy neonatologii. Podręcznik dla studentów, Poznań 2006 - Borkowski W.: Opieka pielęgniarska nad noworodkiem. Wyd. Medycyna Praktyczna. Kraków 2007
- Bręborowicz G. H. (red.): Położnictwo. Podręcznik dla położnych i pielęgniarek. PZWL, Warszawa 2002
- Bałanda A. (red): Opieka nad noworodkiem, seria Bibliotek Położnej, PZWL 2008
