Rozwój jednej z najważniejszych struktur w organizmie rozpoczyna się już około 19 dnia po zapłodnieniu - etap ten nazywa się fazą formacji pierwotnej - w wyniku tej fazy około 4 tygodnia życia zarodkowego powstaje cewa nerwowa. Następnym etapem- około 8 tygodnia- jest kształtowanie się zawiązka mózgowia i mózgu w przednim odcinku cewy nerwowej. Do końca okresu zarodkowego są obecne, lecz niedojrzałe, struktury mózgu.
W wyniku proliferacji oraz migracji komórek nerwowych ( 10-20 tydzień) i komórek glejowych ( 18-28 tydzień) następuję wzrost półkul mózgowych.
W momencie porodu kora mózgu i móżdżku nie są w pełni wykształcone, dojrzałe zaś są niższe piętra układu nerwowego ośrodkowego - rdzeń przedłużony, pień mózgu i część jąder podstawy.
W tym okresie niedojrzałe są również układy neuroprzekaźników. Mielinizacja włókien nerwowych dopiero się rozpoczyna. Koniec dojrzewania ośrodkowego układu nerwowego przypada dopiero na 18-20 rok życia, kiedy to następuję ukończenie mielinizacji korowych włókien kojarzeniowych oraz włókien istoty szarej mózgu.
Rozwój strukturalny ośrodkowego układu nerwowego rozpoczyna się w okresie życia płodowego. W tym okresie mogą powstawać wady rozwojowe mózgowia.
Najintensywniejsze dojrzewanie ośrodkowego układu nerwowego dokonuję się w pierwszym roku życia dziecka. Niedojrzałość mózgowia powoduje zwiększoną podatność na jego uszkodzenie w okresie ciąży, porodu oraz w pierwszych miesiącach po porodzie. Zmiany powstające w tym czasie w mózgu są przyczyną zaburzeń neurologicznych w dalszych okresach życia. Mogą one objawiać się pod postacią:
1, MPD ( mózgowego porażenia dziecięcego;
2.Padaczki;
3.Upośledzenia umysłowego;
4.Zaburzeń widzenia i słuchu;
5.Kłopotów w nauce.
W okresie prenatalnym do czynników ryzyka uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego można zaliczyć:
-Przewlekłe choroby matki: wady siniczne serca, choroby płuc, cukrzyca, padaczka, choroby tkanki łącznej.
-Zaburzenia mające związek z ciążą: nieprawidłowa budowa łożyska, przedwczesne oddzielenie się łożyska, konflikt serologiczny, ciąża wielopłodowa, poród przedwczesny, zatrucie ciążowe).
-Zakażenia wewnątrzmaciczne ( głównie z grupy TORCH).
-Niedożywienie w trakcie ciąży.
-Czynniki fizyczne.
-Czynniki genetyczne.
W okresie perinatalnym do czynników uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego można zaliczyć:
-niedotlenienie w okresie okołoporodowym
-uraz okołoporodowy w wyniku nieprawidłowego przebiegu porodu.
Do czynników ryzyka, które mogą wystąpić w okresie noworodkowym można wymienić:
-niewydolność oddechową
-niewydolność krążenia
-bezdechy
-zakażenia
-przewlekłą i nasiloną żółtaczkę
-stany drgawkowe
-krwawienia do OUN.
Zaburzenia neurologiczne najczęściej występują w grupie dzieci urodzonych przedwcześnie oraz z bardzo małą urodzeniową masą ciała. W okresie noworodkowym są one szczególnie narażone na krwawienia do ośrodkowego układu nerwowego oraz zmiany niedotlenieniowe objawiające się pod postacią leukomalacji.
W tej grupie noworodków dojrzewanie kory mózgu oraz istoty białej mózgu odbywa się w nienaturalnych warunkach życia pozamacicznego.
U noworodków ze skrajnie niską urodzeniową masą ciała często dochodzi do tzn. bezjamistego uszkodzenia istoty białej , która to może być przyczyną zaburzeń rozwojowych ujawniających się w wieku przedszkolnym i szkolnym.
Bibliografia:
1.Szczapa J. Podstawy neonatologii. Wydawnictwo Lekarskie PZWL. Warszawa 2008.2010.
