Karmienie piersią jest przeciwwskazane w następujących przypadkach:
-
aStwierdzona galaktozemia u noworodka. To choroba genetyczna, dziedziczona w sposób autosomalny recesywny, spowodowana najczęściej brakiem enzymu galaktozo-1-fosforanourydylo-transferazy, który uczestniczy w cyklu przekształcania galaktozy w glukozę. Dzieci dotknięte galaktozemią źle się rozwijają, po spożyciu mleka wymiotują i cierpią z powodu biegunki, często mają powiększoną wątrobę, chorują na żółtaczkę. Zachodzi też możliwość rozwoju zaćmy, upośledzenia umysłowego i przedwczesnego zgonu wywołanego uszkodzeniem wątroby. Leczenie choroby polega na wczesnym wykluczeniu z diety galaktozy, obecnej między innymi w kobiecym mleku, co powoduje cofnięcie się wszystkich objawów z wyjątkiem opóźnienia w rozwoju umysłowym, które jest nieodwracalne.
-
aGdy matka:
choruje na aktywną gruźlicę (prątkuje oraz prątki wykryto we krwi) i nie jest leczona. Jeżeli matka w momencie porodu jest w aktywnej fazie gruźlicy, dziecko trzeba odizolować od niej do czasu rozpoczęcia leczenia i ustąpienia prątkowania lub do momentu, kiedy u dziecka wytworzy się odczyn poszczepienny (6-8 tydzień) po szczepieniu BCG;
ajest zakażona wirusem T-limfotropowym człowieka (HTLV) typu 1 lub 2;
aotrzymała w celu diagnostycznym lub leczniczym izotop radioaktywny albo miała kontakt z materiałami radioaktywnymi (przeciwwskazanie czasowe przez okres utrzymywania się radioizotopu w mleku);
ajest poddawana chemioterapii lub otrzymuje leki antymetaboliczne bądź niektóre inne leki onkologiczne (przeciwwskazanie czasowe przez okres występowania leków w mleku);
jest uzależniona od narkotyków;
ajest zakażona wirusem nabytego niedoboru odporności (HIV) – ryzyko przeniesienia zakażenia z mlekiem matki oszacowane na podstawie dotychczasowych badań wynosi od 15 proc. do 44 proc., przeciwwskazanie obowiązuje tylko w krajach rozwiniętych, gdyż w krajach rozwijających się zwiększenie umieralności niemowląt w wyniku zaprzestania karmienia piersią (śmierć głodowa) może przewyższać ryzyko zakażenia niemowlęcia HIV;
achoruje na opryszczkę brodawki lub otoczki sutka (przeciwwskazanie czasowe do momentu ustąpienia zmian); jeśli wykwity są zlokalizowane tylko na jednym sutku, dziecko można karmić zdrową piersią.
W przypadku wystąpienia czasowych przeciwwskazań do karmienia piersią matce należy polecić odciąganie pokarmu w celu podtrzymania laktacji, zaopatrzyć ją w odpowiedni odciągacz i poinstruować, jak prawidłowo odciągnąć mleko (które należy wylewać).
Choroba nowotworowa matki
Karmienie jest możliwe u matek z chorobą nowotworową w czasie prowadzenia diagnostyki radiologicznej, ultrasonograficznej, a także po biopsji cienkoigłowej. Radioterapia z wykluczeniem raka piersi również umożliwia wykorzystywanie pokarmu naturalnego matki (przy naświetlaniu jednej piersi dopuszcza się karmienie drugą). Najnowsze doniesienia dowodzą, że karmienie nie wyczerpuje organizmu kobiety tak bardzo, jak dawniej sądzono, ze względu na oszczędny w czasie laktacji metabolizm. Czasowe odstawienie noworodka będzie konieczne w trakcie badań oraz leczenia przy użyciu izotopów promieniotwórczych oraz chemioterapii (oba wyżej wymienione środki przedostają się do pokarmu). Konieczność wykonania zabiegu operacyjnego, mającego na celu usunięcie guza, także wymaga okresowego przejścia na karmienie sztuczne.
Cytomegalia
To choroba wirusowa wywołana przez cytomegalowirusa, najczęściej przebiegająca bezobjawowo lub z objawami pseudogrypowymi (podwyższona temperatura, ogólne rozbicie, ból gardła, zmęczenie, powiększenie węzłów chłonnych szyi, czasem powiększenie wątroby i śledziony). Matka chora na cytomegalię lub nosicielka wirusa cytomegalii może karmić piersią własne dziecko pod warunkiem, że nie jest ono wcześniakiem. Nie można podać takiego mleka innemu dziecku, które nie ma przeciwciał anty-CMV ani nie jest nosicielem cytomegalowirusa.
Wirus opryszczki zwykłej
Zakażenie wirusem opryszczki zwykłej typu I nie jest przeciwwskazaniem do karmienia piersią. Zainfekowane matki powinny zakrywać zmiany, tak by dziecko ich nie dotykało, a po każdym kontakcie z nimi myć dokładnie ręce. Jeżeli pęcherzyki zlokalizowane są wokół ust, należy powstrzymać się od całowania malucha. Zmiany znajdujące się na brodawce, otoczce lub w jej pobliżu są wskazaniem do zaniechania karmienia zainfekowaną piersią do czasu całkowitego ich wygojenia. Celem podtrzymania laktacji pokarm należy odciągać z chorej piersi, a następnie wylewać. Dziecko można nadal przystawiać do zdrowej piersi.
Ospa wietrzna, odra, różyczka
W przypadku chorób zakaźnych, takich jak świnka, ospa wietrzna oraz odra, wskazane są dwa tory postępowania w zależności od okresu wystąpienia objawów u matki. Jeżeli matka zaczyna chorować w ciągu 5 dni przed porodem, a dziecko rodzi się bez objawów choroby, to konieczne jest odizolowanie dziecka od matki do czasu, kiedy przestanie być zakaźna. Dziecko może być karmione odciąganym pokarmem. Jeżeli natomiast matka zachoruje po porodzie na jedną z wymienionych chorób, nie ma wskazań do izolowania dziecka i zakazywania karmienia piersią. Dziecko mogło już zostać zakażone, zanim wystąpiły objawy u matki, a w pokarmie naturalnym znajdują się już specyficzne przeciwciała, więc karmienie będzie czynnikiem wspomagającym leczenie ewentualnej choroby.
Wirusowe zapalenia wątroby
W ostrej fazie wirusowego zapalenia wątroby typu A wirus jest obecny zarówno we krwi, jak i w pokarmie matki. W tym okresie dziecko nie powinno być karmione piersią (przeciwwskazanie względne). Jeżeli matka bezwzględnie przestrzega zasad higieny, nie ma konieczności izolowania jej od dziecka. Do karmienia kobieta może powrócić po ustąpieniu ostrych objawów choroby. W przypadku wirusowego zapalenia wątroby typu B dziecko może być karmione piersią. Nie stwierdzono większego ryzyka zakażenia wirusem u dzieci karmionych piersią przez matki chore lub nosicielki niż u niekarmionych piersią. Chociaż w mleku matki stwierdza się obecność wirusa, to w porównaniu z innymi wydzielinami (ślina, mocz, kał) jest ono najmniej prawdopodobną drogą zakażenia. W ostrej fazie choroby karmienie może nie być możliwe jedynie ze względu na stan matki. W przypadku wirusowego zapalenia wątroby typu C, zważając na fakt, że ryzyko zakażenia rośnie wraz z pojawieniem się wirusa we krwi matki (okres nasilonych objawów klinicznych), zaleca się, podobnie jak w przypadku WZW A, czasowe zaprzestanie karmienia piersią do ustania wiremii.
Przeziębienie i grypa
W czasie grypy oraz przeziębienia karmienie można kontynuować w normalnym rytmie, pamiętając o odpoczynku i piciu dużej ilości płynów. Kobieta powinna przestrzegać podstawowych zasad higieny osobistej oraz ograniczyć bliski kontakt twarzą w twarz z noworodkiem (infekcja przenosi się przez dotyk i wydzieliny, a nie przez pokarm). Gorączka nie ma wpływu na jakość mleka matki. Większość leków można bezpiecznie zażywać podczas karmienia piersią.
• Podczas infekcji przebiegającej z gorączką lub w celu złagodzenia bólu matka może stosować bezpiecznie paracetamol lub ibuprofen. Nie należy zażywać natomiast piramidonu i aspiryny.
• aLeki na katar podawane donosowo są bezpieczne. Pseudoefedryna w formie doustnej, która wchodzi w skład wielu preparatów na katar, przeziębienie i grypę (niektóre z nich są dostępne bez recepty), może natomiast hamować laktację.
• aKobiety karmiące piersią mogą stosować leki wykrztuśne i przeciwkaszlowe (nawet z kodeiną) oraz mieszanki ziołowe do picia i inhalacji.
• aDozwolone są leki przeciwhistaminowe zwalczające uciążliwe objawy alergii.
• aPrzeciwwskazanie do karmienia piersią stanowi leczenie przeciwnowotworowe oraz przyjmowanie preparatów radioaktywnych, kilku silnych antybiotyków, amiodaronu, litu, jodków, bromków i soli złota.
• aNiektóre leki (np. bromokryptyna, estrogeny zawarte w środkach antykoncepcyjnych, furosemid, a także używki, takie jak alkohol i nikotyna) hamują laktację i nie mogą ich przyjmować mamy karmiące piersią.
• aBezwzględnie przeciwwskazane są środki odurzające, takie jak marihuana, amfetamina itp. oraz napoje alkoholowe.
Leki najlepiej przyjmować tuż po karmieniu. Jeżeli u dziecka wystąpi biegunka, wysypka, rozdrażnienie lub nadmierna senność, należy niezwłocznie odstawić stosowane preparaty i zgłosić to lekarzowi, który ewentualnie przepisze inny lek, a przede wszystkim obejrzy dziecko i sprawdzi, czy nic mu nie zagraża. Na ulotkach dołączanych do wielu leków widnieje ostrzeżenie, „Nie stosować w okresie laktacji”. Nie zawsze jest to informacja pełna i dokładna, dlatego należy zapytać lekarza lub personel poradni laktacyjnej o możliwość jego stosowania.
Bibliografia:
- H. Murkoff, A. Eisenberg, S. Hathaway, „W oczekiwaniu na dziecko”, Dom Wydawniczy REBIS, Poznań 2008.
- H. Murkoff, A. Eisenberg, S. Hathaway, „Pierwszy rok życia dziecka”, Dom Wydawniczy REBIS, Poznań 2011.
- G.H. Bręborowicz, „Położnictwo i ginekologia”, tom pierwszy, Wydawnictwo Lekarskie PZWL.
- Ochrona, propagowanie i wspieranie karmienia piersią w Europie: wzorzec działania. Komisja Europejska, Dyrektoriat Zdrowia Publicznego i Oceny Ryzyka, Luksemburg 2004.
- Krystyna Kubicka, Wanda Kawalec, „Pediatria” (tom 1-2), Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006.
