Istnieje kilka powikłań połogowych, które wymagają kontroli ginekologicznej:
• zakażenia połogowe (zakażenie rany po porodzie lub cięciu cesarskim, połogowe zapalenie błony śluzowej macicy),
• nieprawidłowe krwawienie podczas połogu,
• zatrzymanie odchodów,
• resztki tkanki łożyskowej lub błon płodowych,
• uszkodzenie spojenia łonowego,
• połogowe zapalenie piersi,
• zakrzepica żył miednicy mniejszej.
Zakażenia połogowe są stosunkowo częstym powikłaniem okresu poporodowego. Przebiegają z gorączką i dotyczą zakażenia drobnoustrojami ran poporodowych lub błony śluzowej macicy. Pozostałe stany zapalne (zapalenie pęcherza moczowego, zapalenie piersi, zapalenie płuc itd.) określamy jako choroby zapalne w okresie połogowym. Etiologia zakażeń połogowych zazwyczaj jest bakteryjna (E. coli, Klebsiella, Pseudomonas, gronkowce, paciorkowce, Clostridium). W większości przypadków mamy do czynienia z mieszaną florą bakteryjną. Leczenie zależy od stanu klinicznego położnicy i stwierdzonych nieprawidłowości w badaniach dodatkowych. W przypadku pogorszenia stanu ogólnego wymagana jest hospitalizacja, antybiotykoterapia oraz leczenie przeciwzakrzepowe.
Nieprawidłowe krwawienie z dróg rodnych w czasie połogu najczęściej spowodowane jest obecnością tkanki łożyskowej w jamie macicy. W takich przypadkach z reguły krwawienie jest obfite i może szybko spowodować znaczną utratę krwi u położnicy. Leczenie lekami obkurczającymi mięsień macicy nie daje spodziewanych rezultatów. Konieczne jest wyłyżeczkowanie jamy macicy oraz antybiotykoterapia w warunkach szpitalnych. Często obecność resztek tkanki łożyskowej w macicy po porodzie jest powodem również połogowego zapalenia błony śluzowej macicy, które zostało omówione powyżej. Należy pamiętać, że nieprawidłowe krwawienia z dróg rodnych w czasie połogu mogą też być spowodowane obrażeniami dróg rodnych i macicy, które nie zostały rozpoznane i zaopatrzone bezpośrednio po porodzie.
Czasem we wczesnym okresie poporodowym możemy zaobserwować brak odchodów połogowych. Jest to tzw. zatrzymanie odchodów spowodowane najczęściej zamknięciem kanału szyjki macicy przez skrzepy w ujściu wewnętrznym. Postępowanie polega na udrożnieniu kanału szyjki macicy i podaniu leków obkurczających mięsień macicy. Długo trwające zatrzymanie odchodów połogowych może być powikłane stanem zapalnym i wymagać również antybiotykoterapii.
Jednym z często występujących stanów zapalnych w okresie poporodowym jest tzw. połogowe zapalenie piersi. Występuje najczęściej pod koniec pierwszego tygodnia połogu. Czynnikiem etiologicznym jest gronkowiec złocisty, ale również paciorkowce oraz E. coli. Powikłanie to obserwowane jest przede wszystkim wśród kobiet karmiących piersią. Początek stanu zapalnego zazwyczaj jest jednostronny i obejmuje zewnętrzne kwadranty piersi. Każdy przypadek bólu piersi połączony z podwyższeniem temperatury ciała w okresie połogowym jest wskazaniem do kontroli ginekologicznej, diagnostyki i ewentualnego leczenia. W początkowej fazie terapii stosowane są leki hamujące laktację w niewielkich dawkach, ale z reguły konieczne jest zastosowanie antybiotykoterapii. Należy przeprowadzić diagnostykę różnicową ze szczególnym uwzględnieniem tzw. „nawału mlecznego”, który jest stanem fizjologicznym i nie wymaga leczenia. Niewłaściwie leczone połogowe zapalenie piersi prowadzi czasem do powikłań pod postacią ropni piersi wymagających leczenia operacyjnego.
Powikłanie połogu pod postacią uszkodzenia spojenia łonowego występuje z coraz większą częstością. Może być spowodowane urazem porodowym w sytuacji porodu powikłanego niewspółmiernością porodową lub podczas porodów zabiegowych z użyciem kleszczy (tzw. rozerwanie spojenia łonowego). Rodzaj ten występuje obecnie rzadko. Częstsze natomiast jest tzw. samoistne rozejście się spojenia łonowego, którego objawy można zaobserwować w niektórych przypadkach już w czasie ciąży. Wśród tych objawów należy wymienić niecharakterystyczne bóle w podbrzuszu, promieniujące do uda lub kości krzyżowej, ból podczas uciskania spojenia łonowego, trudności w chodzeniu (tzw. „kaczy chód”). Diagnostyka opiera się głównie na objawach klinicznych, rzadko stosowane są badania obrazowe (badanie ultrasonograficzne, badanie radiologiczne). Rokowanie przeważnie jest dobre, a leczenie polega głównie na oszczędzającym trybie życia i stosowaniu leków przeciwbólowych, chociaż czasem konieczna jest również rehabilitacja ortopedyczna.
Zakrzepica żył miednicy mniejszej jest dość rzadkim powikłaniem połogu. U podstaw tego rodzaju patologii leży zamknięcie częściowe lub całkowite światła żył biodrowych wewnętrznych i zewnętrznych. Etiologia jest złożona i polega głównie na utrudnionym powrocie krwi żylnej z naczyń kończyn dolnych już w czasie ciąży. Podstawą diagnostyki jest zebranie szczegółowego wywiadu, jak również starannie przeprowadzone badanie przedmiotowe. Szczególną uwagę należy zwrócić w przypadku podejrzenia zakrzepicy u położnicy z grupy podwyższonego ryzyka (zakrzepica żylna w wywiadzie, obecność żylaków, nadwaga, nadciśnienie indukowane ciążą oraz przebyty poród operacyjny). Do najczęstszych objawów zakrzepicy możemy zaliczyć niecharakterystyczne bóle w podbrzuszu (zazwyczaj niesymetryczne, jednostronne), uciskową lub samoistną bolesność pachwin, a czasem nawet obrzęk kończyny dolnej. Pomocne w diagnozowaniu tego powikłania połogowego mogą być badania obrazowe jak ultrasonografia i flebografia. Postępowanie jest uzależnione od stopnia nasilenia objawów. Zazwyczaj stosowane są leki przeciwzakrzepowe. W cięższych przypadkach może być konieczne leczenie operacyjne, polegające na usunięciu zakrzepów i udrożnieniu światła naczynia żylnego. Bardzo istotna jest profilaktyka przeciwzakrzepowa u każdej ciężarnej i położnicy z grupy podwyższonego ryzyka, jak również szybkie uruchomienie po porodzie lub cięciu cesarskim.
Wszystkie wymienione stany powikłanego połogu wymagają pilnej kontroli ginekologicznej w celu szybkiej diagnostyki i leczenia, ponieważ nieleczone mogą być poważnym zagrożeniem dla położnicy.
Bibliografia :
- Dudenhausen J. W., Pschyrembel W., „Położnictwo praktyczne i operacje położnicze”, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2003
