Pierwsza pomoc to zestaw kwalifikowanych czynności, które wykonuje się przed przybyciem zespołu ratownictwa medycznego. Mają one na celu przywrócenie czynności życiowych dziecka. Pierwsza pomoc jest koniecznością i obowiązkiem każdej osoby w sytuacji zagrożenia życia.
Edukacja rodziców jest bowiem bardzo istotna w temacie pierwszej pomocy u dziecka. Wskazówki dotyczące tego tematu rodzice mogą uzyskać w szkołach rodzenia, na kursach pierwszej pomocy, w poradniach POZ, w fundacjach i organizacjach zdrowotnych. W tym artykule przedstawię sposoby postępowania przy najczęstszych zagrożeniach życia, które mogą zdarzyć się u dzieci.
Pierwszą zasada jest zachowanie opanowania i rozwagi w sytuacji niebezpiecznej oraz skupienie i nie popadanie w panikę. Na początku należy wezwać pomoc dzwoniąc na nr telefonu 112 lub 999 i podając miejsce zdarzenia, co się stało, swoje nazwisko oraz zakres udzielonej już pomocy.
Każdy rodzic znając i obserwując swoje dziecko powinien zwrócić uwagę i zaalarmować, gdy zauważy następujące objawy:
-senność, brak zainteresowania otoczeniem
- nadmierne pobudzenie, płacz
- niemożność uspokojenia dziecka
- światłowstręt
- gorączka, drgawki
- uporczywe wymioty
- zimna, marmurkowata skóra
- sinica ust, dłoni i stóp
- nieprawidłowy oddech lub bezdech
- Zakrztuszenie/ zadławienie
Jest to stan przedostania się ciała stałego bądź płynu do dróg oddechowych dziecka. Zdarza się to podczas karmienia bądź zabawy u starszych dzieci. Sytuacja ta może doprowadzić do niedotlenienia albo nawet i śmierci.
Jeżeli dziecko nie oddycha lub oddycha nieregularnie, rzadko (norma to 40-50 oddechów na minutę), należy spróbować usunąć zalegający przedmiot z jamy ustnej/nosa jeżeli istnieje taka możliwość i nie pogorszymy stanu. W tym celu odwracamy dziecko na bok. Jeżeli to nie pomaga, chwytamy dziecko głową do dołu na swoim przedramieniu, po czym wykonujemy uderzenie dłonią w okolice międzyłopatkową dziecka i uderzać tak 5 razy.
Jeżeli to nie przynosi efektu wykrztuszenia zalegającego ciała obcego, należy położyć dziecko na plecach z udrożnionymi drogami oddechowymi lekko odginając brodę od mostka i wykonać uciśnięcia klatki piersiowej. Należy ułożyć dwa palce na 1/3 długości mostka i wykonać 5 uciśnięć klatki piersiowej na głębokość 1/3 jej wymiaru. Wykonywać na przemian 5 uderzeń w okolicę międzyłopatkową i 5 ucisków klatki piersiowej.
- Utrata przytomności
Jeśli dziecko straciło przytomność, czyli nie zauważamy u niego żadnej reakcji, nie oddycha, nie stwierdzamy tętna na tętnicy ramiennej bądź udowej, należy jak najszybciej przystąpić do reanimacji.
Czynności jakie należy kolejno wykonać:
-Delikatne potrząsanie za ramiona i obserwacji reakcji.
-Jeżeli dziecko nie reaguje należy wezwać pomoc.
-Jeżeli dziecko leży na brzuchu, ostrożnie przewrócić na plecy.
-Gdy dziecko leży na plecach, sprawdzamy, czy oddycha. W tym celu uklęknij obok dziecka. Odchyl głowę dziecka do tyłu (udrażniając drogi oddechowe), po czym przyłóż policzek do ust leżącego i przez 10 sekund spróbuj wysłuchać lub wyczuć na policzku oddech. Jednocześnie staraj się zaobserwować ruchy klatki piersiowej dziecka.
Postępowanie rozpoczynamy od 5 oddechów ratowniczych- nabieramy tyle powietrza ile zmieści się dorosłemu człowiekowi w usta ( nie nadymając ich, zbyt duża ilość wtłaczana do małych płuc dziecka może je uszkodzić). Ustami obejmujemy zarówno usta i nos dziecka i wykonujemy powolny wdech trwający 1-1,5 sekundy kontrolując czy podnosi się klatka piersiowa dziecka. Wskaźnikiem prawidłowej wentylacji jest wzrost akcji serca do 100 uderzeń / minutę lub więcej, odruchy obronne jak kaszel, ruchy klatki piersiowej i różowe zabarwienie skóry.
Jeżeli natomiast akcja serca spada do 60 uderzeń/ minutę lub niżej należy przystąpić do uciskania klatki piersiowej.
Uciskania wykonujemy dwoma placami ułożonymi na 1/3 dolnej części mostka, na głębokość 1/3 wymiaru przednio-tylnego. Częstotliwość ucisków 15 do 2 wdechów.
- Omdlenie
Omdlenie pojawia się na skutek przejściowego niedotlenienia tkanki mózgowej i objawia się utratą świadomości i napięcia mięśniowego, dlatego chory upada na ziemię.
Pierwsza pomoc w sytuacji omdlenia:
- rozluźnić odzież poszkodowanego
- zapewnić dostęp świeżego powietrza
- w pozycji leżącej unieść kończyny dolne do góry
- należy ustalić, czy w trakcie omdlenia nie doszło do urazu.
- Użądlenie owadów
Pierwsza pomoc:
Usunięcie żądła pensetą lub czubkiem jałowej igły. Aby dokładnie zobaczyć żądło można pomóc sobie szkłem powiększającym. Nie poleca się wyciągania żądła palcami, ponieważ na jego końcu jest pęcherzyk jadowy, którego ucisk powoduje dodatkowe spływanie jadu przez żądło do skóry.
Przyłożenie okładu z sody oczyszczonej, która neutralizuje kwas mrówkowy zawarty w wydzielinie wstrzykniętej przez owada i daje ulgę. Do okładów można również użyć wody z octem, amoniakiem lub kostek lodu.
Gdy występują objawy uczulenia (wysypka, obrzęk, duszność, zapaść), użądlenie dotyczyło twarzy lub gardła czy też było mnogie konieczna jest szybka pomoc lekarska i podanie dożylnych leków odczulających.
- Drgawki
Najczęstszą przyczyną drgawek u dzieci jest wysoka gorączka (drgawki gorączkowe) lub epilepsja (padaczka).
Objawy:
-przestaje reagować na wszelkie sygnały z otoczenia
-upada na ziemię; przestaje na chwilę oddychać
-obserwuje się zwrot gałek ocznych
-pręży się - całe ciało sztywnieje, przywiera do podłoża
-zaciska mocno zęby - może dojść do przygryzienia języka
-na ustach pojawia się ślina (czasem skrwawiona)
-kulminacją napadu są drgawki- rąk, nóg, twarzy; wraca charczący oddech
-dziecko może oddać mocz.
Postępowanie:
- Zachowaj spokój
- Usuń wszystkie przedmioty, o które mogłoby w trakcie drgawek się uderzyć
- Chroń głowę przed uderzeniami o podłoże
- Po ustąpieniu drgawek ułóż dziecko na boku
- Zwróć uwagę na oddech, zabarwienie skóry
Czego robić nie wolno?
-nie staraj się tłumić drgawek siłą
-nie unieruchamiaj osoby na siłę
-nie wkładaj mu żadnego przedmiotu do buzi
-nie podawaj żadnych leków doustnie.
- Zatrucia pokarmowe
Do objawów ogólnych zatruć należą:
-nudności
-wymioty
-biegunka
-kurczowe bóle brzucha
-zawroty głowy
-zamroczenie
-utrata przytomności
-zaburzenia oddychania aż do bezdechu
-objawy wstrząsu (przyspieszone lub zwolnione tętno).
Pierwsza pomoc
- Zapewnij udrożnienie dróg oddechowych przez ułożenie dziecka na boku i odchylenie głowy
- Sprawdź czynność serca i oddech (w razie ich braku rozpocznij resuscytację)
- Zawiadom pogotowie ratunkowe
- Spróbuj ustalić rodzaj spożytej trucizny, jej ilość i czas jaki upłynął od jej spożycia
U dzieci nie wkładamy palca do gardła próbując spowodować wymioty. Wzywamy pogotowie ratunkowe lub samodzielnie przewozimy dziecko do najbliższego szpitala dziecięcego.
- Ciało obce w ranie
Postępowanie:
Uspokój dziecko.
Jeżeli jest to drobne ciało obce (żwir, kamyki, szkło), wsadź zranioną część ciała pod bieżącą wodę i obficie przemyj ranę do momentu, aż nie będzie w nie żadnych drobinek.
Jeżeli po przemyciu w ranie pozostają kawałki piasku lub kamyczków, wymieć je na zewnątrz sterylnym gazikiem.
Jeśli zostało szkło, osłoń ranę bandażem i udaj się z dzieckiem do najbliższego szpitala.
Jeśli w ranie tkwi gwóźdź, drut lub inny, duży przedmiot, nie wyjmuj go. Obłóż rolkami bandaża tak, by się nie chwiał, tak przygotowaną konstrukcję owiń delikatnie bandażem i jedź z dzieckiem do szpitala.
- Zranienia
Skaleczenia, otarcia, małe rany należy w pierwszej kolejności przemyć czystą wodą.
Nie przemywamy ran powstałych w wyniku wypadków. (np. złamanie otwarte, krwotoki).
Zakładamy opatrunek/ bandaż.
Opatrunek uciskowy – stosowany przy ranach z towarzyszącym masywnym krwawieniem (krwotoki zewnętrzne). Służy jego zatamowaniu. Składa się z:
- warstwy jałowej przykrywającej bezpośrednio ranę (kompresy gazowe);
- warstwy uciskowej (gaza jałowa lub zwinięte rolki bandaża);
- wmocowania wszystkich warstw (opaska dziana, elastyczna lub chusta trójkątna).
- Uraz głowy
Objawy:
-Siniak
-Przecięcie skóry z krwawieniem
-Zawroty głowy
-Dezorientacja
-Nudności
-Wymioty
Powikłania: mikrowylewy krwi, urazy mózgowia.
Postępowanie:
Jeżeli na głowie jest rana, zatamuj krwawienie.
Jeżeli nie ma krwawienia - uważnie obserwuj dziecko, wypatrując zawrotów głowy, nudności, wymiotów.
Zadaj dziecku proste pytanie, w ten sposób sprawdzisz, czy dziecko nie jest zdezorientowane.
Jeżeli jest zdezorientowane lub ma opisane wyżej objawy, posadź dziecko, spróbuj uspokoić.
Przewieź dziecko do najbliższego szpitala dziecięcego.
Nie każ dziecku chodzić, a jeżeli już samo chce iść, asekuruj je.
Jeżeli dziecko nie może jechać, wezwij pogotowie.
Pamiętaj! Zmiany w mózgu mogą wystąpić nawet dobę po urazie. Przez ten czas obserwuj dziecko bardzo uważnie
Czego absolutnie nie robić:
- Nie bagatelizuj urazu
- Nie stawiaj samodzielnej diagnozy
- Nie dawaj nic do picia i jedzenia
- Przy krwawieniu nie zakładaj dziecku opatrunku ciasno opasującego głowę - bandaż powinien być luźno zawiązany.
- Poparzenie
Miejsce oparzenia należy spłukiwać chłodną bieżącą wodą przez 10 - 20 minut do czasu wychłodzenia miejsca, które uległo oparzeniu.
Oparzenia okolic twarzy, szyi, krocza, rąk, stóp i okolic zgięciowych wymagają konsultacji lekarskiej. Są to miejsca najczęściej dobrze unerwione, bolesne i ciężkie do leczenia.
Nie wolno smarować oparzonej skóry maściami, kremami, tłuszczami ani przekłuwać pęcherzy.
Jeśli ubranie pali się lub tli należy je ugasić wodą. Nie używa się do tych celów gaśnic (powodują odmrożenia).
- Apteczka pierwszej pomocy
Warto, aby nasza apteczka domowa miała następujące środki opatrunkowe:
• wata opatrunkowa, gaza wyjałowiona np. gaziki jałowe;
• kompresy z gazy jałowej w różnych rozmiarach;
• bandaże gazowe i co najmniej jeden bandaż elastyczny
• plastry opatrunkowe wodoodporne (najlepiej komplet różnych kształtów i rozmiarów);
• szeroki i wąski przylepiec bez opatrunku;
• rękawiczki lateksowe;
• nożyczki o tępych końcach;
• penseta
• maseczka do sztucznego oddychania.
Piśmiennictwo:
G. Iwanowicz-Palus “Stany nagłe w okresie okołoporodowym” PZWL Warszawa 2002r.
E. Helwich “Resuscytacja noworodka” Urban & Partner. Wrocław 2011r.
A. Skurzak “Kwalifikowana pierwsza pomoc w warunkach domowych” 2018r.
