Kwas foliowy (zwany także witaminą B9 lub B11) jest składnikiem odżywczym, który ma wpływ na prawidłowe funkcjonowanie organizmu. Znaleźć go można głównie w produktach takich jak warzywa liściaste, groszek zielony, bób, buraki, pomidory, owoce cytrusowe, ziarna zbóż i słonecznika, orzechy, jaja, sery, wątroba, drożdże.
Kwas foliowy reguluje:
• syntezę niektórych kwasów nukleinowych oraz aminokwasów,
• prawidłowy przebieg procesów odpowiedzialnych za ekspresję genów.
Aby foliany były odpowiednio przyswajalne i wykorzystane przez organizm, produkty spożywcze, w których się znajdują, muszą być odpowiednio przechowywane i przygotowywane. Kwas foliowy jest bowiem bardzo wrażliwy na zmianę temperatury, pH oraz promieniowanie UV. Jego biodostępność jest także uwarunkowana predyspozycjami osobniczymi, takimi jak procesy trawienia oraz wchłaniania, przyjmowane leki, spożycie alkoholu, palenie papierosów.
Zbyt mała podaż kwasu foliowego w diecie codziennej prowadzić może do:
• miażdżycy,
• niedokrwistości megaloblastycznej,
• choroby neurodegeneracyjnej,
• nowotworów: płuc, piersi, szyjki macicy, jajników, jelita grubego, nerwiaka i białaczki.
Kwas foliowy oraz jego pochodne, biorą udział w produkcji adrenaliny, noradrenaliny oraz dopaminy. Sugeruje się więc, iż ich niedobór doprowadzić może do zaburzeń neuropsychiatrycznych, w tym: depresji, demencji bądź padaczki. Również niektóre zaburzenia OUN wiązać się mogą z wysokim poziomem homocysteiny, która jest produktem przemian folianów.
U kobiet ciężarnych, odpowiednia ilość kwasu foliowego we krwi, jest niezbędna do organogenezy płodu oraz prawidłowego wzrastania noworodka. W ciąży wzrasta zatem zapotrzebowanie na kwas foliowy, który tylko częściowo może zostać dostarczony z pożywieniem. Niedobór folianów zwiększa ryzyko dla płodu:
• wad cewy nerwowej,
• zespołu Downa,
• rozszczepu wargi czy podniebienia,
• zachowania wewnątrzmacicznego rozwoju.
Prowadzić może także do stanu przedrzucawkowego, a nawet poronienia.
Rekomendacje suplementacji kwasu foliowego w ciąży:
• Kobiety w wieku rozrodczym powinny spożywać produkty zwierające foliany.
• Przed planowaną ciążą należy suplementowa foliany przez okres 12 tygodni przed poczęciem.
• Suplementację folianów należy kontynuować przez całą ciążę, połóg oraz okres karmienia piersią.
-
U kobiet z grupy niskiego ryzyka występowania wad płodu oraz powikłań w ciąży, zalecana jest dawka:
• 0,4 mg/dobę (12 tygodni przed planowaną ciążą, podczas ciąży i laktacji);
Obejmuje kobiety bez wywiadu rodzinnego czy własnego obciążonego wadami płodu. -
U kobiet z grupy pośredniego ryzyka zalecana jest dawka
• 0,8 mg/dobę (w tym aktywne foliany) + witamina B12 (12 tygodni przed ciążą, podczas ciąży i laktacji)
Dotyczy kobiet, u których wystąpiły:
• wady płodu w wywiadzie bądź najbliższej rodzinie,
• IUGR, stan przedrzucawkowy w wywiadzie,
• cukrzyca przedciążowa 1 lub 2 typu,
• choroby układu pokarmowego: choroba Crohna, celiakia,
• niewydolność wątroby, nerek,
• otyłość, stan po operacji bariatrycznej,
• obniżona aktywność MTHFR
Ponadto do grupy tej zalicza się kobiety przyjmujące leki przeciwpadaczkowe, metforminę, metotreksat, cholestyraminę, sulfalazynę oraz uzależnione od alkoholui i tytoniu. -
U kobiet z grupy wysokiego ryzyka stosuje się dawkę
• 5mg/dobę (w tym aktywne foliany) + witamina B12 (12 tygodni przed ciążą, I trymestr ciąży)
• 0,8 mg/dobę (w tym aktywne foliany) + witamina B12 (II i III trymestr ciąży, podczas laktacji)
Grupa ta obejmuje kobiety, których najbliższa rodzina miała wady cewy nerwowej.
Coraz częściej mówi się o zagrożeniach jakie wiążą się z nadmierną podażą kwasu foliowego. Może to bowiem doprowadzić do zaburzeniami procesów proliferacji komórek, funkcjonowania układu odpornościowego, karcenogenezy, zdolności poznawczych człowieka. Brak jest jednak jednoznacznie określonego górnego limitu stężenia we krwi kwasu foliowego.
Piśmiennictwo:
- Bomba- Opoń D., Hitnle L., Kalinka J., Seremak- Mrozikiewicz A.: Suplementacja folianów w okresie przedkoncepcyjnym, w ciąży i połogu. Rekomendacja Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników, Ginekologia i Perinatologia Praktyczna, Via Medica, Warszawa 2017.
- Czyżewska- Majchrzak Ł., Paradowska P.: Skutki niedoboru i ryzyko suplementacji folianów w diecie, Nowiny Lekarskie 2010, 79 (6).
- Kapka- Skrzypczak L., Niedźwiecka J., Skrzypczak M., Wojtyła A.: Kwas foliowy- skutki niedoboru i zasadność suplementacji, Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 2012, 18(1).
