Krwotoki mogą wystąpić na każdym etapie rozwoju ciąży i połogu. Stanowią zagrożenie dla matki i płodu. W II i III trymestrze występują u około 4 % kobiet. W Wielkiej Brytanii masywny krwotok w ciąży powoduje 8,4 % zgonów wewnątrzmacicznych i odpowiada on za 10-15 % zgonów położniczych. W Polsce w latach 1991-2000 133 zgony na 402 były spowodowane krwotokami, a w latach 2001-2004 41 zgonów na 132. Najczęstszymi przyczynami krwotoków przedporodowych są: łożysko przodujące, przedwczesne oddzielenie się łożyska prawidłowo usadowionego. Przyczynami krwotoku poporodowego są atonia macicy, resztki łożyska, obrażenia szyjki macicy, pochwy, krocza. Nawet niewielka ilość utraconej krwi może sygnalizować utajony, masywny krwotok. Konieczne jest stosowanie schematu postępowania według ABC. U ciężarnej objętość krwi krążącej może spaść do 50 % bez zmian ciśnienia tętniczego krwi i czynności serca. Krwotok bez względu na przyczynę jest stanem zagrożenia życia wymagającym transportu do szpitala karetką na sygnale. Według WHO za krwotok poporodowy uważa się utratę powyżej 500 ml krwi przez 24 godziny w porodzie drogami siłami natury i powyżej 1000 ml w przypadku cięcia cesarskiego. Masywny krwotok to utrata powyżej 150 ml/ min lub nagła utrata 1500 lub 2000 ml krwi. Według ACOG krwotok to stan, gdy wartość hematokrytu jest obniżona o 10 % lub istnieje konieczność transfuzji krwi. Wśród czynników ryzyka krwotoku okołoporodowego wyróżnia się wcześniejsze wystąpienie krwotoku poporodowego, nieprawidłową czynność skurczowa macicy, urazy dróg rodnych, zaburzenia krzepnięcia krwi.
Podczas hipowolemii dochodzi do zmniejszenia objętości wewnątrznaczyniowej. Upośledzona zostaje perfuzja, ze względu na zmniejszenie pojemności minutowej serca. Skurcz naczyń powoduje zmniejszenie dopływu krwi do wszystkich narządów z wyjątkiem serca, mózgu, nerek; dochodzi do centralizacji krążenia, której zawsze towarzyszy hipoksja płodu. Reakcją organizmu na hipowolemię jest zmniejszony rzut serca, w wyniku hipowolemii obniża się ciśnienie tętnicze krwi, przez co zmniejsza się napięcie nerwu błędnego i zostają uwolnione katecholaminy, co objawia się skurczem naczyń i tachykardią. Obkurczenie się naczyń macicznych powoduje spadek macicznego przepływu krwi o 20 – 30 %. Ciężarna we wstrząsie może utracić do 1500 ml krwi krążącej, zanim pojawią się zauważalne zmiany w jej ciśnieniu. Płód reaguje na hipowolemię u matki poprzez spadek częstości rytmu serca. Wstrząs u ciężarnej skutkuje śmiercią płodów w 80 % przypadków. Bardzo ważne jest, żeby pamiętać, że tętno ciężarnej w spoczynku jest o 10-15 u/min szybsze, a ciśnienie krwi o 10-15 mmHg niższe od parametrów kobiety niebędącej w ciąży. Parametry życiowe powinny być często kontrolowane. Wśród niekrwotocznych przyczyn wstrząsu hipowolemicznego przyczynami są przedłużające się wymioty, biegunki, niedrożność jelit, zapalenie otrzewnej lub oparzenia. Wstrząs krwotoczny może wystąpić w dowolnym momencie trwania ciąży, głównymi przyczynami są krwotok poporodowy, łożysko przodujące, przedwczesne oddzielenie się łożyska prawidłowo usytuowanego, ciąża ektopowa, poronienie czy atonia macicy.
- Bręborowicz G.H. (red.), Ciąża wysokiego ryzyka, PZWL, Poznań 2010, Wydanie III, Rozdział 16, 29, 30, 31 s. 241-257, 531-584, 971-1009.
- Bukowski R., Hankins D. V., Postępowanie w krwotoku poporodowym, Ginekologia po dyplomie, maj 2002, tom 4, nr 3, s. 27 – 40.
- Campbell J. (red.), International Trauma Life Support, Medycyna Praktyczna, Kraków 2009, Wydanie polskie, Rozdział 2, s. 53-72, Rozdział 19, s. 349 – 360.
- Duszyńska W., Korzeniewski J., Syweńki E., Kaiser T., Durek G., Poporodowy wstrząs krwotoczny w przebiegu atonii macicy, Medycyna Intensywna i Ratunkowa, 2005, tom 8, nr 2, s. 41-45.
- Karrie F., Postępowanie w atonii macicy ze wstrząsem krwotocznym, Ginekologia po dyplomie , lipiec 2006, tom 8, nr 4, s.20-27.
- Martin J., Rose C., Zespół HELLP – patofizjologia i postępowanie, Medycyna Praktyczna Ginekologia i Położnictwo, 2007, nr 3, s. 49- 67.
- Poniedziałek – Czajkowska E. (red.) Rekomendacje postępowania w najczęstszych powikłaniach ciąży i porodu., Biofolium, Lublin 2006, Wydanie II, s. 7- 238.
- Reroń A., Jaworski A., Ossowski P., Krwotoki okołoporodowe – sposoby postępowania, Ginekologia i Położnictwo, 2009, nr 3, s. 32- 39.
- Shepherd D., Ziwenga O., Leczenie wstrząsu u pacjentek położniczych, Ginekologia po dyplomie, marzec 2009, tom 11, nr 2, s. 20 – 31.
- Sobieszczyk S., Bręborowicz G., Rekomendacje postepowania w krwotokach poporodowych, Klinika Perinatologii i Ginekologii, Akademia Medyczna im. Karola Marcinowskiego, Poznań 2004.
