Poród przedwczesny przerywa nieodwracalnie naturalny, fizjologiczny rozwój płodu. Stopień dojrzałości noworodka urodzonego przedwcześnie jest bardzo zróżnicowany bowiem o porodzie przedwczesnym mówimy, kiedy zakończenie ciąży nastąpi pomiędzy 22 a 37 tygodniem jej trwania. Dobrze powyższą sytuację odzwierciedla masa urodzeniowa noworodka, gdyż noworodek urodzony w 23 tygodniu waży niespełna 500 g, zaś urodzony w 38 tygodniu około 6- 7 razy więcej. Uwzględniając ponadto stosunek masy ciała noworodka do czasu trwania ciąży możemy mówić że noworodki urodzone przedwcześnie rodzą się jako wcześniaki :
-hipotroficzne
-eutroficzne
- hipertroficzne.
Populacja ,wcześniaków’’ jest bardzo zróżnicowana, wręcz nieporównywalna pod wieloma względami. Czy można zatem założyć że noworodek urodzony przedwcześnie przestaje być wcześniakiem po ukończeniu 6,12,24 czy 36 miesiąca życia…?
Rozpatrują kwestię ,czasu trwania wcześniactwa’’ należy uwzględnić najważniejsze problemy wcześniactwa. Niewątpliwie przedwczesne narodziny wiążą się z niedojrzałością strukturalną i czynnościową wszystkich układów i narządów. Poród przedwczesny wymusza zmiany w tempie dojrzewania wszystkich układów i narządów dziecka, którego przebieg jest zróżnicowany i uwarunkowany wieloma czynnikami.
Rozwój skóry płodu zakończony jest ok. 34 tygodnia ciąży. Im wcześniak młodszy tym większe problemy związane z przezskórną utratą wody i ciepła, z utrzymaniem homeostazy ustrojowej, duże prawdopodobieństwo uszkodzenia naskórka i nadkażenia bakteryjnego. Tempo dojrzewania skóry noworodka urodzonego przedwcześnie jest znacznie przyspieszone, bowiem u wcześniaków urodzonych w 23-25 tygodniu osiąga dojrzałość po ok.7-9 tygodniach, u urodzonych w 26- 29 tygodniu po 3-5 tygodniach , zaś urodzonych po 30 tygodniu , w bardzo krótkim czasie osiąga dojrzałość jak u noworodków urodzonych o czasie.
Aktywność motoryczną przewodu pokarmowego rejestruje się pomiędzy 30 a 36 tygodniem . Koordynacja ssania i połykania zaczyna sprawnie funkcjonować po 34 tygodniu , natomiast jest w pełni wykształcona dopiero po ukończeniu 37 tygodni wieku ciążowego. Najważniejszym czynnikiem wpływającym na dojrzałość strukturalną i czynnościową przewodu pokarmowego jest karmienie mlekiem matki.
Układ krążenia wcześniaka jest niedojrzały przez kilka tygodni, czego wynikiem jest duża niestabilność sercowo- naczyniowa obserwowana we wczesnym okresie poporodowym, która zanika u większości wcześniaków po ok. 7-8 tygodniach .
Większość nefronów w nerkach powstaje po ukończonym 20 tygodniu ciąży, a w 34- 36 tygodniu nefrogeneza jest zakończona. U noworodków urodzonych przed 34 tygodniem nefrogeneza kończy się ok. 40 doby życia po porodzie. Im młodszy wcześniak tym mniej nefronów będzie miał przez całe życie (mniejsze rozmiary nerek). U większości wcześniaków nerki osiągają pełną dojrzałość czynnościową po ukończeniu 1 roku życia.
Układ oddechowy wcześniaka jest tym bardziej niedojrzały , im młodszy jest noworodek. Surfaktant w płucach płodu pojawia się już ok. 24 tygodnia ciąży, natomiast w ok.35 tygodniu jego stężenie wydaje się być dostateczne. Natomiast im większe problemy wystąpią w układzie oddechowym wcześniaka w okresie po urodzeniowym tym większe następstwa, powikłania będą obserwowane w późniejszym okresie.
Ośrodkowy układ nerwowy jest tym bardziej niedojrzały im noworodek jest młodszy. Niedojrzałość skutkuje poważnymi powikłaniami , z czego najgroźniejszymi są wylewy śródczaszkowe i leukomalacja. Im większe problemy wystąpią w okresie poporodowym tym poważniejsze następstwa będą zauważalne w późniejszym okresie.
Układ immunologiczny płodu dojrzewa powoli w trakcie trwania ciąży i tempo jego dojrzewania uwarunkowane jest genetycznie. U wcześniaka w okresie kilku czy kilkunastu tygodniu od porodu aktywność fagocytarna makrofagów i neutrofili osiąga dojrzałość porównywalną do noworodków donoszonych . Zalecane szczepienia dzieci urodzonych przedwcześnie, zgodnie z kalendarzem szczepień , świadczy o nabyciu zdolności do prawidłowej odpowiedzi immunologicznej na różnorodne antygeny zawarte w szczepionkach. Układ immunologiczny wcześniaków osiąga dojrzałość noworodków urodzonych o terminie pod koniec 1 roku życia.
Najważniejsze problemy w wielomiesięcznej, a niekiedy wieloletniej opiece nad wcześniakiem wynikają z nagłego przerwania prawidłowego rozwoju i dojrzewania układu oddechowego i ośrodkowego układu nerwowego. Problemy te są uwarunkowane wieloczynnikowo i w sposób najistotniejszy determinowane są wiekiem płodowym w chwili porodu. Prof.dr hab.n.med. M.Szczepański wskazuje na to, że ,dzieci urodzone z masą ciała powyżej 1000 g, nie wymagają opieki neonatologicznej dłużej jak 12 miesięcy. Jedynie noworodki urodzone z masą ciała poniżej 1000 g wymagają opieki wnikliwej przez okres 18-24 miesięcy. Opiekując się noworodkiem urodzonym przedwcześnie należy różnicować problemy będące wynikiem niedojrzałości w chwili porodu od problemów będących skutkiem powikłań poporodowych’’.
Piśmiennictwo:
1.Materiały pokonferencyjne ,Szkoła Matek i Ojców-Wokół porodu, połogu, rozwoju i bezpieczeństwa noworodka’’ z 8 maj 2014r.Warszawa.Prezentacja prof.dr hab.n.med Marka Szczepańskiego pt., Jak długo wcześniak pozostaje wcześniakiem.’’
2.A.B.Pilewska-Kozak (red.).: Opieka nad wcześniakiem. Wydawnictwo PZWL, Warszawa 2009r.,s.45-49.
3.J.Szczapa (red.).:Podstawy neonatologii. Wydawnictwo PZWL, Warszawa 2010r.,s.78-84.
