Hormonalna terapia zastępcza a terapie naturalne

[Ewelina86]

W Polskim społeczeństwie żyje aż 9 mln kobiet będących w okresie około - lub pomenopauzalnym, u których w większości istniały bądź istnieją wskazania do zastosowania terapii hormonalnej.
Wskazaniem do wdrożenia menopauzalnej terapii hormonalnej jest:
 znacznie lub średnio nasilony zespół objawów wypadowych będących konsekwencją niedoboru estrogenu
 przedwczesna menopauza,
 obecność czynników ryzyka osteoporozy
 zapobieganie i leczenie atrofii urogenitalnej
Do przeciwwskazań stosowania menopauzalnej terapii hormonalnej należy zaliczyć :
 podejrzenie / rozpoznanie raka piersi aktualnie / w wywiadzie
 podejrzenie / rozpoznanie raka endometrium
 żylną / tętniczą chorobę zakrzepowo – zatorową aktualnie / w wywiadzie
 nieleczone nadciśnienie tętnicze
 choroby wątroby
 nadwrażliwość na substancje aktywne / pomocnicze
 porfiria późna skórna.
Współczesna menopauzalna terapia hormonalna powinna charakteryzować się wysokim bezpieczeństwem jej stosowania a także indywidualnym dostosowaniem do potrzeb każdej kobiety będącej w okresie menopauzalnym .
W osiągnięciu tych celów pomocne stają się następujące wytyczne:
 wiek rozpoczęcia MHT optymalny między 50 a 59 r. ż.
 długość stosowania terapii nie dłuższy niż 5 lat – ryzyko wystąpienia chorób onkologicznych
 indywidualizacja doboru progestagenu
 droga podania uwzględniająca czynniki ryzyka, choroby współistniejące oraz indywidualne potrzeby każdej kobiety.
Systemowa terapia hormonalna polega na podawaniu estrogenów bądź też estrogenów z progestagenem. MHT stanowi najskuteczniejszą metodę zwalczania oraz eliminacji objawów wypadowych, jak również objawów pogarszających jakość życia kobiet po 46 r. ż. Systemowa terapia estrogenowa bądź estrogenowo - progestagenowa a także terapia estrogenowa lokalna(dopochwowa) wykazują wysoką skuteczność w leczeniu średnio oraz znacznie nasilonych objawów atrofii pochwy, sromu np. zapalenie pochwy, dyspareunia czy suchość pochwy.
Preparaty estrogenowe dopochwowe (lokalna terapia – LHT) należy stosować wówczas, gdy nie ma żadnych wskazań do zastosowania terapii systemowej, a naszym wyłącznym celem jest złagodzenie czy też eliminacja objawów wskazujących na atrofię urogenitalną. Terapia ta wpływa pozytywnie na :
 zwiększenie grubości śluzówki i elastyczności ścian pochwy
 lubrykację pochwy
 zwalczanie objawów dyspareunii
 kontrolę nad oddawaniem moczu w przypadku naglącego NM
 zwalczanie infekcji dróg moczowo - płciowych
Systemowa terapia estrogenowa bądź estrogenowo - progestagenowa wykazuje pozytywny wpływ na :
 zwiększanie gęstości mineralnej kości
 redukcję ryzyka złamań osteoporozy
 dystrybucję tkanki tłuszczowej
 spadek umieralności kobiet o 1/3, w przypadkach gdy terapię wdrożono przed 60 r. ż.
Rozpoczęcie MHT powinno rozpoczyna się od możliwie najmniejszych dawek estrogenów i progestagenów np. 1 mg estradiolu na dobę doustnie lub 25 ug 17 - beta – estradiolu stosowanego w terapii przezskórnej (plastry).
Niskodawkowa terapia hormonalna wpływa korzystnie poprzez :
 zmniejszenie objawów wypadowych o 65 % po 8 do 12 tygodniach jej stosowania
 zapobieganie atrofii urogenitalnej
 profilaktykę osteopenii i osteoporozy
 zmniejszenie nieprawidłowych krwawień macicznych
 brak wzrostu masy ciała
 zmniejszenie bolesności i napięcia gruczołów piersiowych
 poprawę nastroju oraz libido
 lepszą tolerancję, minimalizację skutków ubocznych
Złotym standardem stosowania terapii okresu menopauzalnego staje się stosowanie naturalnych estrogenów, najczęściej np. 17 – beta - estradiolu. W menopauzalnej terapii hormonalnej konieczne jest zastosowanie ciągłego lub sekwencyjnego progestagenu u kobiet z zachowaną macicą celem ochrony błony śluzowej macicy przed nadmierną stymulacją estrogenów.
Przed zakwalifikowaniem pacjentki do MHT należy :
 przeprowadzić wywiad
 wykonać mammografię
 badanie ginekologiczne
 badanie cytologiczne.
Wdrożenie menopauzalnej terapii hormonalnej w okresie okołomenopauzalnym ma niewątpliwie największe znaczenie dla poprawy jakości życia poprzez zapobieganie wystąpieniu najgroźniejszych oraz najcięższych dolegliwości tego okresu. MHT należy wdrożyć zaraz po pojawieniu się pierwszych symptomów, niezależnie czy mamy do czynienia z menopauza naturalną, chirurgiczną czy wczesną.
W menopauzalnej terapii hormonalnej do wyboru mamy różne drogi podania hormonu :
 doustna (oHT)
 przezskórna (tHT – plastry, żele)
 iniekcje domięśniowe
 dopochwowa (np. globulki, tabletki, kremy dopochwowe, pierścienie pochwowe)
 domaciczna
W Polsce najpopularniejszą formą podania MHT jest droga doustna i przezskórna. W niektórych przypadkach droga przezskórna podania hormonu zyskuje wyższość nad drogą doustną, wykazując lepsze działanie terapeutyczne gdyż :
 zawiera niższe dawki hormonów
 nie ma wpływu na indeks ciała
 bezpieczna dla kobiet z nadciśnieniem tętniczym
 bezpieczniejsza dla kobiet z czynnikami ryzyka chorób układu sercowo – naczyniowego.
Menopauzalną terapię hormonalną należy przerwać w nielicznych przypadkach, takich jak :
 bóle migrenowe głowy
 wzrost ciśnienia tętniczego po zastosowaniu MHT
 planowany zabieg chirurgiczny związany z dłuższym unieruchomieniem
 podejrzane zmiany w gruczole sutkowym
 objawy świadczące o zakrzepowym zapaleniu żył
 nasilenie choroby niedokrwiennej serca / zawał serca
 nieprawidłowe krwawienia z macicy
 wzrost mięśniaków

W terapii uzupełniającej leczenie dolegliwości menopauzalnych stosowane są preparaty homeopatyczne oraz alternatywne źródła fitoestrogenów czyli estrogenów pochodzenia roślinnego. Fitoestrogeny wykazują korzystny wpływ na objawy naczynioruchowe, wahania nastroju, nasilenie procesów związanych z resorpcją tkanki kostnej oraz na zaburzenia metabolizmu kości a co za tym idzie obniżenie wartości BMD. Ponadto fitoestrogeny wykazują profilaktyczne działanie na choroby sercowo – naczyniowe, ryzyko nowotworów piersi i macicy. Wśród fitoestrogenów najchętniej stosowane są preparaty sojowe oraz preparaty zawierające pochodne pluskwicy.

Pacjentki w łagodzeniu objawów menopauzalnych oraz ich późnych następstw sięgają po preparaty z następujących źródeł :

1. Preparaty ziół:
    Pluskwica groniasta
    Miłorząb japoński (skuteczny w łagodzeniu depresji i niepokoju)
    Dziurawiec
    Żeń – Szeń
    Kozłek lekarski
2. Preparaty soi
   Skuteczność terapii fitoestrogenowej zależna jest od następujących czynników:
    rasy
    rodzaju stosowanych fitoestrogenów
    wielkości dawki i czasu jej stosowania
    stosowanej diety
    aktywności fizycznej
   Kobiety w okresie menopauzalnym powinny zmienić dotychczasowy tryb życia i zadbać o zwoje zdrowie poprzez prawidłowo dobraną dietę oraz aktywność fizyczną.
   Zmianę trybu życia warto rozpocząć od zmiany nieprawidłowych przyzwyczajeń żywieniowych zalecając:
3. Ograniczenie :
    cukrów
    kofeiny
    gorących napojów
    soli
    alkoholu
    wysoko przetworzonej żywności
    ostrych przypraw
4. Zaleca się :
    preparaty bogate w fitoestrogeny
    uzupełnienie diety w witaminę E, C, B
    produkty bogate w wapno i fosfor np. ryby, seler, mleko, kefir
    produkty pełnoziarniste
    dietę niskotłuszczową
    owoce i warzywa
   Należy pamiętać również, że aktywność fizyczna kobiet menopauzalnych sprzyja :
    ograniczeniu niepożądanych objawów wypadowych
    stabilności emocjonalnej
    zachowaniu prawidłowej masy ciała, masy tkanki mięśniowej i kostnej
   Myśląc o aktywności fizycznej kobiet menopauzalnych mamy na uwadze właściwie dobrany program treningowy zawierający ćwiczenia siłowe, aerobowe, koordynacyjne, równoważne, siłowe, rozciągające oraz relaksacyjne. Ćwiczenia powinny odbywać się w sesjach 3 do 5 razy w tygodniu po 20 do 60 min.
   Zmiana trybu życia kobiet menopauzalnych znacznie poprawia jakość ich życia powodując zmniejszenie objawów naczynioruchowych, a także zwiększenie witalności kobiet .

Piśmiennictwo

1. W. Baranowski i wsp.: Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Menopauz i Andropauzy dotyczące stosowania lokalnej terapii hormonalnej u kobiet w okresie menopauzy. Przegl Menopauz 2011; 4: 263 - 266
2. E. Bielawska – Batorowicz.: Koncepcje menopauzy. Część II – ujęcie psychopatologiczne. Przegl Menopauz 2005; 5 : 24 - 31
3. R. Dębski i wsp.: Terapia hormonalna okresu menopauzalnego – stan wiedzy w 2010 r. Stanowisko Zespołu Ekspertów Polskiego Towarzystwa Menopauzy i Andropauzy. Przegl Menopauz 2010; 3: 121–127
4. T. Pertyński, G. Stachowiak.: Przezskórna terapia okresu menopauzy – state of the art. In 2010. Przegl Menopauz 2010; 2 : 71 – 76
5. A. Posadzy – Małaczyńska .: Hormonalna terapia okresu menopauzy – spojrzenie okiem histopatologa. Przegl Menopauz 201; 2 :132- 138
6. G. Stachowiak, T. Stetkiewicz.: Bezpieczeństwo współczesnej terapii hormonalnej menopauzy opartej na niskich dawkach estradiolu i octanu noretisteronu. Przegl Menopauz 2011; 2 : 153 – 156
7. K. Suchecka- Rachoń, D. Rachoń .: Rola hormonalnej terapii zastępczej ( HTZ ) u kobiet w okresie pomenopauzalnym. Choroby Serca i Naczyń 2005; tom 2; 3 : 115 -124
8. D. Szutnik - Fiedler i wsp.: Rola terapii fito estrogenowej w łagodzeniu dolegliwości u kobiet po menopauzie. Ginekol Pol 2010; 81 : 929- 934