Niedotlenienie okołoporodowe jest dość rzadko występującą chorobą okresu noworodkowego ale bardzo istotną patologią zwiększającą umieralność i zachorowalność na schorzenia układu nerwowego przyczyniając się do zaburzeń neurologicznych w tym upośledzenia rozwoju psychoruchowego.
Etiologia encefalopatii wiąże się w bardzo dużej mierze z uszkodzeniem komórek nerwowych mózgu -neuronów przystosowanych do przewodzenia, przetwarzania i wytwarzania bodźców niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania centalnego układu nerwowego. Na skutek uszkodzenia neuronów dochodzi do niedoboru tlenu mającego istotny wpływ w procesie przemiany materii całego organizmu.
Deficyt tlenowy może mieć swoje żródło w hipoksemii ( obniżenie zawartości tlenu we krwi) oraz niedokrwieniu ( zmniejszenie perfuzji krwi w określonym obszarze tkanek). W wyniku niedoboru tlenu w organizmie dochodzi do zwiększonego metabolizmu beztlenowego w których procesy utleniania są zahamowane i zniesione. Nagromadzenie dwutlenku węgla w tkankach i komórkach organizmu ułatwia kumulację toksycznych metabolitów co przyczynia się do dalszego uszkodzenia komórek nerwowych.
W warunkach nasilonego i znacznie przedłużającego się niedotlenienia zostaje przerwany proces atutoregulacji przepływu mózgowego krwi co manifestuje wzrostem krwi w naczyniach mózgowych dając przepływ biernie wymuszony. Podczas takiej sytuacji dochodzi do miejscowej martwicy niedokrwiennej mózgu.
U noworodków niedotlenienie okołoporodowe spowodowane jest głównie 3 czynnikami
- prenatalnymi- przedwczesne oddzielenie łożyska, nadciśnienie tętnicze u matki
- śródporodowymi- poród urazowy, krwotok, pękniecie macicy
- porodowymi - wstrząs septyczny i krwotoczny
Zmiany niedotleniowo- niedokrwienne lokalizują się głównie w korze mózgowej , okolicach podkorowych oraz jądrach podstawy mózgu i mają charakter obrzęku mózgu, martwicy kory, zawałów mózgu, martwicy jąder wzgórza oraz podstawy mózgu. U wcześniaków w następstwie niedotlenienia mózgu występuje na ogół okołokomorowa leukomalacja ( martwica istoty białej mózgu zlokalizowana w sąsiedztwie komór bocznych mózgu będąca wyrazem zmian niedotlenioeo-niedokrwiennych).
Objawy kliniczne, przebieg i charakter uszkodzenia struktur mózgu zależy od ciężkości niedotlenienia i niedokrwienia oraz czasu trwania czynnika sprawczego encefalopatii. Dlatego wyróżniamy trzy stopnie niedotlenienia. - lekka encefalopatia ( pierwsze 24 h) charakteryzująca się nadpobudliwością noworodka, wzmożoną czujnością, oddechem Cheynea Stokesa (bezdechy trwające kilkanaście sekund po których pojawia się oddech szybszy i głębszy który stopniowo ulega zwolnieniu i spłyceniu aż do kolejnego epizodu bezdechu), drżenie , drgawki kloniczne
- encefalopatia średniego stopnia (24-72 h) charakteryzująca się hipotonią mięśniową spowodowaną zaburzeniami w transferze impulsu z mózgu do mięśni, słabym płaczem, trudnościami w połykaniu i ssaniu, zwężonymi żrenicami i wieloogniskowymi drgawkami.
- ciężka encefalopatia ( po 72h)- śpiączka, brak napięcia mięśniowego, wiotkość mieśni ze stłumieniem pnia mózgu i odruchów anatomicznych, drgawki, wzrost ciśnienia wewnątrzczaszkowego.
Niedotlenienie okołoporodowe wywiera także swoje negatywne oddziaływanie n poszczególne układy i narządy noworodka.
Działając na układ krążenia przyczynia się do niedokrwienia mięśnia sercowego wyrażone takimi objawami jak: przyśpieszenie akcji serca (tachykardia), szmer skurczowy słyszalny przy lewym brzegu mostka lub nad koniuszkiem serca, poszerzenie sylwetki serca, spadek kurczliwości lewej komory. Zmiany te mogą zmniejszyć objętość minutową serca.
Płucny efekt niedotlenienia i niedokwienia okołoporodowego to wzrost oporu naczyniowego w układzie tętnicy płucnej, liczne krwotoki i obrzęki płuc oraz zaburzenia w produkcji surfaktantu z wtórnym zespołem zaburzeń oddychania.
Jelitowa i nerkowa encefalopatia niedotleniowo- niedokrwienna wiąże się z ryzykiem wystąpienia martwicy kanalikowej nerek, upośledzeniem diurezy-zmniejszeniem ilości oddawanego moczu oraz upośledzonym przesączaniem i zagęszczaniem moczu . Niedotlenienie jelit spowodowane jest zmniejszonym przepływem krwi w narządach jamy brzusznej skutkujące martwicą błony śluzowej.
Aby zapobiegać encefalopatii należy przestrzegać zasad prawidłowej opieki nad noworodkiem uwzględniając troskliwą opiekę, właściwe pielęgnowanie z zapewnieniem otymalnej temperatuy ciała oraz odżywiania a także obecności obojga rodziców w czasie pobytu dziecka w szpitalu.
Piśmiennictwo
-
Gadzinowski J.; Szymankiewicz J: Podstawy neonatologii. Podręcznik dla studentów. Oddział Wielkopolski PolskiegoTowarzystwa Medycyny Perinatalnej. Poznań 2006, 129-133
-
Norska-Borówka I.; Szreter T.: Stany naglące u noworodków. PZWL 95-100
-
Norska-borówka I; Intensywna Terapia Noworodków .PZWL, Warszawa 1987, 167-168
