W dzisiejszych czasach większość dzieci rodzi się w dobrym stanie ogólnym. Noworodki urodzone o czasie, jak i te które urodziły się tuż przed oczekiwanym terminem porodu, zazwyczaj nie wymagają specjalistycznej opieki medycznej. Po krótkiej hospitalizacji w oddziale położniczym, pod opieką rodziców opuszczają szpital.
Niestety cechą charakterystyczną okresu noworodkowego jest jego nieprzewidywalność.
Okres noworodkowy jest to czas przystosowujący dziecko do życia zewnątrz-macicznego. W trakcie pierwszego miesiąca życia człowieka, dochodzi do skomplikowanych przemian czynnościowych organizmu.
Zarówno patologiczne wydarzenia w trakcie porodu jak i choroby noworodka cechują się nagłym, niekiedy tragicznym przebiegiem.
Wpływ na stan zdrowia dziecka tuż po urodzeniu, jak i dalszy jego rozwój ma wiele czynników.
Mowa zarówno o przebiegu ciąży, porodu, uwarunkowaniach genetycznych jak i świadomości rodziców nowo-narodzonego dziecka. Odpowiedzialne podejście do planowania rodziny a także prawidłowe postępowanie z noworodkiem bezpośrednio po urodzeniu, może mieć decydujący wpływ na jego przyszłość.
“Historia życia człowieka w ciągu 9 miesięcy, które poprzedzają narodziny, jest zapewne o wiele bardziej interesująca i obejmuje wiele zdarzeń o dużo większym znaczeniu niż wszystko co się dzieje w ciągu następnych jego lat życia.”
Samuel T. Coleridge
Zmiany Adaptacyjne:
Pierwszy miesiąc życia dziecka, jest to czas adaptacji, do trudniejszych niż wewnątrzmaciczne, warunków bytowania. W życiu płodowym, wszelkie potrzeby płodu, zaspakajane są przez organizm matki. W chwili narodzin, organizm dziecka podejmuje samodzielną pracę z zakresu procesów fizjologicznych, uniezależniając się częściowo od organizmu matczynego. Praca ta polega na przekształceniu dotychczasowych czynności życiowych, tak by pełniły one swoją funkcję w środowisku pozamacicznym. Mowa o stabilizacji w utrzymaniu prawidłowej wymiany gazowej (oddychanie i krążenie), pobieraniu, przyswajaniu i trawieniu pokarmów, eliminacji produktów przemiany materii oraz regulacji temperatury ciała. Wymienione czynności przystosowawcze określa się mianem adaptacji noworodka.
Najistotniejszą zmianą w organizmie noworodka tuż po urodzeniu jest rozprężenie płuc oraz przejście z krążenia typu płodowego na rodzaj krążenia zapewniającego właściwe utlenowanie w środowisku zewnętrznym. Zmiany dotyczące innych narządów i układów, następują w przeciągu kolejnych dni i tygodni życia dziecka. Sprostanie wszystkim zmianom jakie mają miejsce od chwili oddzielenia się płodu od organizmu matczynego jest dużym wyzwaniem, zwłaszcza dla wcześniaków. Proces adaptacji u dzieci urodzonych przedwcześnie, oraz tych o niskiej masie urodzeniowej może ulec wydłużeniu. Grupa ta jest również bardziej narażona na wystąpienie chorób oraz urazów zagrażających ich życiu. Pomoc tym najsłabszym i najmłodszym niesie wykwalifikowany personel medyczny.
- Układ oddechowy:
W trakcie ciąży w płucach płodu dochodzi do wielu zmian morfologicznych, których celem jest wykształcenie zdolnych do wymiany gazowej pęcherzyków płucnych. Płuca płodu wypełnia płyn. Aby noworodek mógł z łatwością oddychać po narodzinach, płyn zalegający w płucach dziecka musi zostać usunięty. Oczyszczanie dróg oddechowych rozpoczyna się pod koniec ciąży, zaś kończy w przeciągu 3 do 4 godzin po urodzeniu. 90% płynu wchłaniane jest do mikrokrążenia. Pozostała część samoistnie wypływa pod wpływem siły grawitacji, bądź zostaje wyciśnięta z dróg oddechowych w trakcie porodu siłami natury. Ukończenie ciąży drogą cięcia cesarskiego zmniejsza efektywność mechanizmu uwalniania płynu, co w konsekwencji może powodować zaburzenia oddychania. Dzieci urodzone poprzez ciecie cesarskie charakteryzują się zmniejszoną pojemnością płuc wynikającą z większego uwodnienia dróg oddechowych.
Wprowadzenie do płuc powietrza, podczas pierwszego oddechu dziecka powoduje szereg zmian w wartościach ciśnienia śródpłucnego. Wzrost ciśnienia nie tylko poprawia dystrybucję gazów ale również znacząco przyśpiesza proces oczyszczania płuc noworodka. Główną przyczyną zaburzeń oddychania tuż po narodzinach dziecka jest brak zdolności do rozprężenia płuc wynikający z nieprawidłowości rozwojowych płuc bądź zaburzeń czynności mózgu.
-Układ krążenia:
W okresie płodowym wymianę gazową zapewnia łożysko. Wówczas większość utlenowanej krwi kierowana jest przez tętnice szyjne i wieńcowe do mózgu oraz serca płodu. Pozostała część zaopatruje wątrobę oraz inne narządy dziecka. W trakcie pierwszego oddechu naczynia płucne rozszerzają się co skutkuje zwiększonym przepływem płucnym. Dobrze utlenowana krew gwałtownie wpływa do lewego przedsionka co powoduje zamknięcie otworu owalnego. Przewód tętniczy stopniowo obkurcza się, a następnie w przeciągu 24 godzin od urodzenia ulega całkowitemu zamknięciu. Na skutek zamknięcia dwóch miejsc przecieku krwi- otworu owalnego oraz przewodu tętniczego wzrasta ciśnienie krwi w dużym obiegu.
Poprawę wyników leczenia noworodków zawdzięczamy nowoczesnym technikom zapobiegania utraty ciepła, wspomagania oddechu oraz zasad żywienia. Z roku na rok redukcji ulegają wskaźniki umieralności okołoporodowej. Postęp technologiczny, wykształcenie personelu medycznego a także rosnące oczekiwania i wymagania rodziców pozwalają przekraczać wszelkie granice. Noworodek będący pacjentem, stał się jednym z najbardziej fascynujących wyzwań we współczesnej medycynie.
